و اما جمله * ( « وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّه وَيَعْمَلْ صالِحاً ) * . . . * ( وَبِئْسَ الْمَصِيرُ » ) * از آنجا كه در طول اين تفسير مكرر معنا شده ، ديگر به معنايش نمىپردازيم .
بحث روايتى
در صحيح بخارى از ابو هريره از رسول خدا ( ص ) روايت آورده كه فرمود : هيچ بنده اى داخل بهشت نمىشود مگر آنكه منزلى را كه در دوزخ دارد مىبيند منزلى را كه اگر نافرمانى كرده بود بدانجا مىرفت ، و براى اين مىبيند تا شكرش بيشتر شود ، و هيچ بنده اى داخل آتش نمىشود ، مگر آنكه آن منزلى كه در بهشت دارد ، و اگر خوبى مىكرد بدانجا منتقل مىشد ، مىبيند تا حسرتش بيشتر شود « 1 » .
مؤلف : در اين معنا روايات بسيارى از طرق عامه و خاصه وارد شده كه بعضى از آنها در تفسير اوائل سوره مؤمنون گذشت .
و در تفسير برهان از ابن بابويه به سند خود از حفص بن غياث از امام صادق ( ع ) روايت آورده كه فرمود : منظور از « يوم التلاق » روزى است كه اهل آسمان و زمين به هم بر مىخورند ، و منظور از « يوم التناد » روزى است كه اهل دوزخ اهل بهشت را نداء مىكنند كه : « أَفِيضُوا عَلَيْنا مِنَ الْماءِ أَوْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّه - كمى از آن آب و يا از آنچه خدا روزيتان كرده به ما افاضه كنيد » ، و منظور از « يوم التغابن » روزى است كه اهل بهشت اهل آتش را مغبون مىكنند ، و منظور از « يوم الحسرة » روزى است كه مرگ را مىآورند و ذبح مىكنند ، ديگر كسى دچار مرگ نمىشود « 2 » .
مؤلف : و در ذيل آيات اول سوره مورد بحث عده اى از روايات وارد شده كه آيات را مربوط به شؤون ولايت دانسته ، مانند روايتى كه مىگويد : منظور از ايمان و كفر ايمان به ولايت و كفر به آن در روز اخذ ميثاق است « 3 » ، و روايتى كه مىگويد : مراد از بينات ائمه هدى ( ع ) هستند « 4 » ، و رواياتى كه مىگويد : مراد از نور ، امام است « 5 » ، و بايد دانست كه همه اين روايات به باطن آيات نظر دارند ، و به هيچ وجه جنبه تفسير الفاظ آيه را ندارند .
هامش
( 1 ) صحيح بخارى ، ج 8 ، ص 146 .
( 2 ) تفسير برهان ، ج 4 ، ص 342 ، ح 1 .
( 3 ) نور الثقلين ، ج 5 ، ص 338 .
( 4 و 5 ) نور الثقلين ، ج 5 ، ص 341 .