است ) به معناى اين است كه وقتى با كسى معامله مىكنى از راهى كه او متوجه نشود كلاه سر او بگذارى ، ( اگر مىخرى پول كمترى بدهى ، و اگر مىفروشى پول بيشترى بگيرى ) ، آن گاه مىگويد : منظور از « يوم التغابن » كه در قرآن آمده روز قيامت است ، چون در آن روز براى همه مردم كشف مىشود كه در معامله اى كه آيات زير بدان اشاره نموده مغبون شدهاند ، و اينكه آن آيات : « وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَه ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّه - بعضى از مردمند كه جان خود را در برابر خوشنوديهاى خدا مىفروشند » ، « إِنَّ اللَّه اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ . . . - خدا از مؤمنين جانهايشان را خريدارى كرده . . . » و « الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّه وَأَيْمانِهِمْ ثَمَناً قَلِيلًا - آنهايى كه با عهد خدا و سوگندهاشان بهاى اندكى به دست مىآورند » .
در روز قيامت براى همه اين معامله گران كشف مىشود كه مغبون شدهاند ، آن كس كه معامله نكرده مىفهمد كه از معامله نكردن مغبون شده ، و آن كس كه در معامله اش بهاى اندك دنيا به دست آورده مىفهمد كه از معامله كردنش مغبون شده ، پس همه مردم در آن روز مغبون خواهند بود .
و از بعضى از مفسرين وقتى سؤال شده كه « يوم التغابن » به چه معنا است ؟ گفته اند : به اين معنا است كه در آن روز تمام اشياء بر خلاف معيارها و مقادير دنيايى ظهور مىكنند « 1 » .
و اينكه در آغاز كلامش گفت تغابن به معناى كلاه گذارى است ، وقتى درست است كه تغابن در آيه را به اين معنا بگيريم كه كفار معامله سودبخش را رها نموده معامله زيانآور را اختيار كردند ، و هر چند اين معنا معناى خوبى است ، ولى با كلمه « تغابن » نمىسازد ، چون اين كلمه از باب مفاعله است ، و مغبون كردن هر دو طرف يكديگر را مىرساند .
و آن وجه دوم كه از بعضى نقل كرد وجه دقيقترى است ، و آيات زير هم آن را تاييد مىكند : « فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ » « 2 » ، « لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها وَلَدَيْنا مَزِيدٌ » « 3 » ، « وَبَدا لَهُمْ مِنَ اللَّه ما لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ » « 4 » .
هامش
( 1 ) مفردات راغب ، ماده « غبن » .
( 2 ) هيچ كس نمىتواند بفهمد كه چه قرة العينها برايشان تهيه ديده شده . سوره سجده ، آيه 17 .
( 3 ) ايشان در بهشت هر چه بخواهند در اختيار دارند و نزد ما نعمتهاى اضافى ديگرى هست ( كه به فكر هيچ كس نمىرسد ) . سوره ق ، آيه 35 .
( 4 ) از ناحيه خدا چيزهايى برايشان پيدا مىشود كه به هيچ وجه نمىتوانستند احتمالش را بدهند .
سوره زمر ، آيه 47 .