سازد ، و معنايش اين است كه وقتى خداى تعالى محيط به مضمرات و اسرار نهفته در سينه هاى مردم است ، اسرارى كه خودشان هم توجهى به آنها ندارند ، آن وقت چگونه ممكن است * ( « ما تُسِرُّونَ » وَ « ما تُعْلِنُونَ » ) * بر او پوشيده بماند .
و در جمله * ( « وَاللَّه عَلِيمٌ . . . » ) * ، با اينكه مىتوانست بفرمايد : « و هو عليم » ، اگر به جاى ضمير ، اسم ظاهر را آورد ، براى اين بود كه به علت حكم اشاره كرده و فهمانده باشد اگر عالم به اسرار و آشكار شما است ، براى اين است كه اللَّه است ، و نيز براى اين بود كه قاعده اى كلى باشد تا نظير مثلى معروف همه به آن تمسك كنند .
* ( « ألَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ فَذاقُوا وَبالَ أَمْرِهِمْ وَلَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ » ) * منظور از « و بال امر » آثار سوء كفر و فسق آنان است ، و منظور از « امر » همان كفر و آثار كفر يعنى فسق است .
از آنجا كه مقتضاى اسماى حسنى و صفات علياى مذكور در آيات قبلى اين بود كه خداى عز و جل براى مردم معادى برقرار كند ، و آنان را دوباره به سوى خود برگرداند ، لذا لازم بود اين مقتضا را اعلام نمايد ، و نيز آنچه كه بر مردم لازم است انجام دهند ، و آنچه را كه واجب است اجتناب كنند ، و خلاصه شرع و دينى را كه لازم است براى تامين سعادت معادشان داشته باشند ، اعلام بدارد ، و چون طرق اين شرع رسالت است لذا لازم بود رسولانى بر اساس انذار از عقاب آخرت و تبشير به ثواب آن و يا بگو بر اساس انذار از خشم خدا و تبشير به رضاى او ، گسيل بدارد .
در آيه مورد بحث به منظور اشاره به اين معنا سرگذشت اقوامى را به ياد مىآورد كه در زمانهاى پيش زندگى مىكردند ، و نسبت به دين خدا كفر ورزيدند ، و به همين جهت و بال امر خود را چشيدند ، و در آخرت عذابى دردناك دارند ، آن گاه از اين يادآورى منتقل مىشود به اينكه چرا كفر ورزيدند ؟ و مىفرمايد : سبب كفرشان تكذيب رسالت بود ، و سبب اين تكذيبشان هم انكار بعث و معاد بود .
و در آخر نتيجه مىگيرد كه پس بر مردم حاضر واجب است به خدا و رسولش و دينى كه بر آن رسول نازل فرموده ايمان بياورند . و مقدمه چينىهاى مذكور را با تبشير و انذار ختم فرمود ، البته به طور اشاره به آنچه براى مؤمنين تهيه ديده كه همان بهشت جاودانه است ، و آنچه براى كفار تكذيبگر مهيا نموده كه همان آتش ابدى است .
پس اينكه فرمود : * ( « ألَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ » ) * خطابش به مشركين است ، و منظورش از « خبر آنهايى كه قبلا كافر شدند » داستانهاى اقوام گذشته است ، چون قوم نوح و
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 498
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٩٨