در اين مدت چه وضعى داشتند ؟ فرمود به دين عيسى تمسك داشتند ، پرسيدم : آيا اين مردم در اين تمسكشان مؤمن به شمار مىرفتند ؟ فرمود : بله مؤمن بودند . آن گاه فرمود : هيچ گروهى از آنان بدون عالم نبودند « 1 » .
مؤلف : منظور آن جناب از « عالم » امامى است كه حجت است ، و در اين ميان رواياتى « 2 » در تفسير آيه * ( « يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللَّه بِأَفْواهِهِمْ » ) * و آيه * ( « هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَه بِالْهُدى وَدِينِ الْحَقِّ » ) * وارد شده كه منظور از نور و هدى و دين حق ، ولايت امير المؤمنين است ، كه البته اين قسم تفسير يا از باب ذكر مصداق است ، و يا از باب ذكر باطن قرآن است ، نه تفسير اصطلاحى . و اما اينكه در اين حديث فاصله بين عيسى و محمد ( ع ) را پانصد سال دانسته ، مطلبى است كه با تاريخ مشهور مخالفت دارد ، ولى محققين گفتهاند كه تاريخ ميلادى تاريخ معتبرى نيست ، و در آن اختلالى هست كه ما در جلد سوم اين كتاب در اين خصوص بحث كرديم .
هامش
( 1 ) كمال الدين ، ص 161 ، ج 20 .
( 2 ) تفسير برهان ، ج 4 ، ص 329 .