مؤلف : شايد مراد از نسخ آيه مذكور به وسيله آيه * ( « وَلا تُمْسِكُوا . . . » ) * اين باشد كه آيه سوره مائده يعنى آيه « وَالْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ » ازدواج با زنان اهل كتاب هم به طور دائم را شامل مىشده و هم به طور متعه را ، و آيه * ( « وَلا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوافِرِ » ) * تنها نكاح دائم با آنان را نسخ كرده و اما نكاح متعه آنان هم چنان بر جواز خود باقى است . و بنا بر اين ، پس منظور از نسخ ، نسخ اصطلاحى نيست ، بلكه منظور تخصيص است ، و چطور مىتواند نسخ اصطلاحى باشد با اينكه آيه مورد بحث قبل از آيه سوره مائده نازل شده ، و معنا ندارد آيه اى كه قبلا نازل شده ، آيه اى را كه بعدا نازل خواهد شد نسخ كند . خواهى گفت اين اشكال در تخصيص هم وارد است . مىگوييم : خير ، آيه اى كه قبلا نازل شده تنها يك قسم نكاح با زنان اهل كتاب را حرام مىكرده ، و آن نكاح دائمى بوده ، و آيه سوره مائده آن قسم ديگرش را حلال كرده . علاوه بر اين ، آيه مائده در زمينه منتگذارى نازل شده ، و خواسته است گشايشى به كار مؤمنان بدهد ، و آيه اى كه چنين زمينه اى دارد قابل نسخ نيست .
و در مجمع البيان در ذيل آيه « وَالْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ » مىگويد : ابى الجارود از امام ابى جعفر ( ع ) روايت كرده كه اين آيه به وسيله آيه « وَلا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ » و نيز به وسيله آيه « * ( وَلا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوافِرِ ) * » نسخ شده است « 1 » .
مؤلف : اين روايت غير از ضعف راوىاش از يك جهت ديگر ضعيف است ، و آن اين است كه آيه « وَلا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكاتِ . . . » ، تنها شامل زنان مشرك از بتپرستان مىشود ، و آيه شريفه « و المحصنات . . . » اين معنا را افاده مىكند كه ازدواج با زنان اهل كتاب جائز است ، و بين اين دو آيه منافات و معارضه اى نيست تا يكى از آن دو ناسخ ديگرى باشد . ما در سابق در باره نسخ شدن آيه « و المحصنات . . . » به وسيله آيه * ( « وَلا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوافِرِ » ) * بحث كرديم ، و در تفسير آيه « وَالْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ » نيز مطالبى گذشت كه مفيد مطالب اين بحث است .
و در تفسير قمى در روايت ابى الجارود از امام ابى جعفر ( ع ) آمده كه در ذيل جمله * ( « وَإِنْ فاتَكُمْ شَيْءٌ مِنْ أَزْواجِكُمْ » ) * فرمود : يعنى اگر زنانى از شما مسلمانان به طرف كفارى كه با آنان عهدنامه نوشتهايد رفتند ، مهريه آنان را از ايشان بگيريد ، و اگر از زنان كفار افرادى به شما پيوستند ، شما هم مهريه آنان را به شوهران كافرشان بدهيد . اين حكم خداى شما است كه در بينتان مقرر نموده « 2 » .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 3 ، ص 162 .
( 2 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 363 .