بيهوده مىسازد ، زيرا صحابه اى كه خود خدا اجازه داده هر گناهى خواستند بكنند ، ديگر نبايد به خاطر بعضى تخلفاتشان در آياتى نظير آيات مربوط به داستان بدر ، احزاب ، حنين ، و امثال آنها مورد عتاب قرار دهد كه چرا فرار كرديد ، و آنان را در مقابل فرار از جنگ به آتش دوزخ تهديد كند .
يكى از روشنترين آيات در اين باب ، آيات مربوط به داستان افك است ، يكى از آنها كه مرتكب شده بودند مسطح بن اثاثه بوده كه خود يكى از شركت كنندگان در جنگ بدر بوده ، و در اين آيات مىخوانيم : « لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الإِثْمِ » « 1 » و احدى از مرتكبين را استثناء نكرد ، و نفرمود : جز آن كسى كه در جنگ بدر شركت داشته . و نيز مىخوانيم « وَهُوَ عِنْدَ اللَّه عَظِيمٌ » « 2 » و باز مىخوانيم : « يَعِظُكُمُ اللَّه أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِه أَبَداً إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ » « 3 » يعنى مرتكب چنين كارى ايمان ندارد ، هر چند كه در جنگ بدر شركت داشته باشد « 4 » .
و باز از روشنترين آياتى كه اين احاديث را رد مىكند و لوازم معناى آنها را نمىپذيرد ، خود آياتى است كه روايات مذكور در شان نزول آنها وارد شده ، براى اينكه در اين آيات در باره دوستى با كفار مىخوانيم * ( « وَمَنْ يَفْعَلْه مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَواءَ السَّبِيلِ » ) * « 5 » و مىخوانيم * ( « وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ » ) * « 6 » .
پس معلوم مىشود اگر آيات مورد بحث خطاب و عتاب را متوجه به عموم مؤمنين كرده ، و همه را در برابر روابط پنهانى با كفار عتاب مىكند به اعتبار اين بوده كه اين عمل از بعضى از آنان - يعنى حاطب بن ابى بلتعه - سر زده ، و به اسلام و مسلمانان خيانت كرده ، و آيات شريفه عمل بعضى را به همه نسبت داده ، و تهديد را هم متوجه همه كرده ، ( تا بدانند عمل بد براى همه بد است ، نه تنها براى شخص معينى ) .
و اگر حاطب به خاطر اينكه بدرى است در چنين عملى آزاد بوده ، و قلم تكليف را از
هامش
( 1 ) هر يك از آنان كه مرتكب افك شدند ، به قدر جرمشان كيفر دارند . سوره نور ، آيه 11 .
( 2 ) افك نزد خدا از گناهان عظيم است . سوره نور ، آيه 15 .
( 3 ) خدا شما را زنهار مىدهد از اينكه بار ديگر چنين كارى را تكرار كنيد ، البته اگر ايمان داريد .
سوره نور ، آيه 17 .
( 4 ) و شركت در جنگ بدر و يا صحابى رسول خدا ( ص ) بودن چيزى نيست كه ايمان انسان را تا آخر عمر بيمه كند ، به طورى كه هر گناهى هم كه مرتكب شود با ايمانش منافات نداشته باشد و جعل اين روايات به منظور اين بوده كه از آنها مترسكى بسازند تا مسلمانان جرأت نكنند در برابر خلافكاريهاى خلفاء اعتراض كنند . مترجم .
( 5 ) هر كس از شما با كفار دوستى كند راه مستقيم را گم كردهاند . سوره ممتحنه ، آيه 1 .
( 6 ) سوره ممتحنه ، آيه 60 .