نافَقُوا » ) * عبد اللَّه بن ابى و ياران او است . و مراد از « برادران ايشان از اهل كتاب » به طورى كه سياق شهادت مىدهد همان يهوديان بنى النضير است ، براى اينكه مفاد آيات اين است كه اين كفار از اهل كتاب كه برادران منافقين بودهاند مردمى بودهاند كه امرشان دائر شده بين ماندن و جنگيدن بعد از جنگيدن قومى ديگر ، و يا ترك وطن كردن و رفتن . و چنين مردمى جز همان مردم بنى النضير نمىتوانند باشند ، چون تنها آنها بودند كه بعد از بنى قينقاع چنين سرنوشتى پيدا كردند .
* ( « لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَكُمْ وَلا نُطِيعُ فِيكُمْ أَحَداً أَبَداً وَإِنْ قُوتِلْتُمْ لَنَنْصُرَنَّكُمْ » ) * - اين آيه حكايت كلام منافقين است ، و حرف لام در جمله * ( « لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ » ) * لام قسم است . و معنايش اين است كه : ما سوگند مىخوريم كه هر گاه مسلمانان شما را از ديارتان بيرون كنند ما نيز از ديار خود بيرون شده ، همه جا با شما مىآييم ، نه از شما جدا شويم ، و نه در جدا شدن از شما سخن كسى را گوش دهيم . و اگر مسلمانان به جنگ شما آيند به ياريتان آييم .
* ( « وَاللَّه يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ » ) * - در اين جمله آشكار و صريح مىفرمايد : منافقين به اين وعده خود وفا نخواهند كرد .
* ( « لَئِنْ أُخْرِجُوا لا يَخْرُجُونَ مَعَهُمْ وَلَئِنْ قُوتِلُوا لا يَنْصُرُونَهُمْ » ) * در جمله قبلى به طور اجمال وعده منافقين را تكذيب مىكرد . و در اين قسمت از آيه به طور تفصيل آن را تكذيب نموده ، لام سوگند را به منظور تاكيد تكرار مىكند . و معنايش اين است كه : سوگند مىخورم ، كه اگر بنى النضير از ديارشان بيرون شوند ، منافقين با ايشان بيرون نخواهند رفت . و باز سوگند مىخورم كه اگر به جنگ مبتلا شوند ياريشان نخواهند كرد « 1 » .
* ( « وَلَئِنْ نَصَرُوهُمْ لَيُوَلُّنَّ الأَدْبارَ ثُمَّ لا يُنْصَرُونَ » ) * اين جمله اشاره است به اينكه : بر فرضى كه جنگى واقع شود - كه ابدا واقع نمىشود و نشد - جنگى با دوام نخواهد بود ، و يارى منافقين سودى به حال يهوديان نخواهد داشت ، بلكه خود آنان پا به فرار خواهند گذاشت ، و بدون اينكه كسى ياريشان كند همه هلاك خواهند شد .
هامش
( 1 ) اين آيه شريفه را بايد از اخبار غيبى قرآن شمرد ، براى اينكه هم در عصر نزول به صحت رسيد و منافقين با همه تاكيدى كه در حمايت خود از بنى النضير نمودند در هنگام كوچ كردن بنى النضير حمايتى از آنان نكردند و حتى يك نفر هم از ايشان با بنى النضير كوچ نكرد با اينكه بسيارى از آنان خود از قبيله بنى النضير بودند ، و هم در قرون گذشته به صحت رسيده كه هيچگاه به وعده هاى پوچ خود وفا نكردند .
مترجم .