مرا به سوى طايفه بنى النضير فرستاد و دستور داد تا به ايشان سه شب مهلت دهم تا در اين سه شب از سرزمين خود كوچ كنند « 1 » .
و نيز از محمد بن اسحاق روايت آورده كه گفت : بيرون كردن بنى النضير از قلعه هايشان بعد از مراجعت رسول خدا ( ص ) از جنگ احد اتفاق افتاد ، و فتح بنى قريظه بعد از مراجعتش از جنگ احزاب رخ داد ، ولى نظر زهرى اين است كه اخراج بنى النضير شش ماه بعد از واقعه بدر ، و زمانى اتفاق افتاد كه هنوز جنگ احد واقع نشده بود « 2 » .
باز از ابن عباس روايت كرده كه گفت : آيه شريفه « * ( ما أَفاءَ اللَّه عَلى رَسُولِه مِنْ أَهْلِ الْقُرى . . . » ) * در باره اموال كفار « اهل قرى » نازل شد . و اهل قرى عبارت بودند از بنى النضير و بنى قريظه كه در مدينه بودند ، و اهل فدك كه سرزمينى است در سه ميلى مدينه ، و اهل خيبر و دهات عرينه و ينبع كه خداى تعالى اختيار اموال اينان را به رسول خدا ( ص ) سپرد ، تا به هر نحوى كه خواست در آن حكم كند ، و خبر داد كه تمامى اين اموال ملك شخصى او است ، و لذا عده اى اعتراض كردند كه چرا اين اموال را تقسيم نمىكند ، در پاسخشان آيه مذكور نازل شد « 3 » .
و نيز در مجمع البيان از ابن عباس نقل شده كه گفت : رسول خدا ( ص ) در حادثه بنى النضير به انصار فرمود : اگر ميل داريد آنچه از مال و خانه و زمين داريد با مهاجرين تقسيم كنيد ، و در غنائم بنى النضير هم با آنان شريك باشيد ، و اگر بخواهيد مىتوانيد مال و خانه و زمين شما مال خودتان باشد ، و غنائم بنى النضير تنها در بين مهاجرين تقسيم گردد . انصار در پاسخ گفتند : هم اموال و زمينهاى خود را با آنان تقسيم مىكنيم ، و هم غنائم بنى النضير را به آنان واگذار مىنماييم ، و از آن سهم نمىخواهيم . در اين مورد بود كه آيه شريفه * ( « وَيُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ . . . » ) * نازل گرديد « 4 » .
مؤلف : در ايثار انصار و اينكه آيه شريفه در باره آن نازل شده داستانهايى ديگر روايت شده . و ظاهرا همه اين روايات از باب تطبيق آيه بر يك واقعه و داستان بوده ، نه اينكه آيه تنها در باره فلان قصه نازل شده باشد . معانى سابق در الدر المنثور به طرق بسيار مختلف نيز نقل شده « 5 » .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 258 .
( 2 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 258 .
( 3 و 4 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 9260 .
( 5 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 195 .