بحث روايتى
در مجمع البيان در تفسير آيه * ( « كَتَبَ اللَّه لأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِي » ) * مىگويد : روايت شده كه مسلمانان وقتى ديدند كه خداى تعالى فتوحاتى نصيبشان كرد ، به يكديگر گفتند : به زودى خدا روم و فارس را هم برايمان فتح خواهد نمود . منافقين گفتند : شما خيال كردهايد كه روم و فارس مانند ديگر شهرهايى است كه بر آنها غلبه يافتهايد ؟ و خداى تعالى در پاسخشان اين آيه را نازل كرد « 1 » .
مؤلف : ظاهرا اين حديث از باب تطبيق آيه بر داستان مذكور مىباشد ، نه اينكه آيه در خصوص اين داستان نازل شده باشد . و نظائر اين تطبيق در ميان احاديث مربوط به شان نزول بسيار است ، و از همين باب است كه در روايات آمده آيه شريفه * ( « لا تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ بِاللَّه وَالْيَوْمِ الآخِرِ » ) * در باره ابى عبيدة بن جراح نازل شده ، كه پدرش را در جنگ بدر كشت « 2 » . و در بعضى از روايات آمده كه در شان پدر ابو بكر نازل شده كه وقتى به رسول خدا ( ص ) ناسزا گفت پسرش ابو بكر چنان بر سرش كوبيد كه به زمين افتاد ، و آيه نامبرده در شان وى نازل شد « 3 » . و در بعضى ديگر آمده كه : در شان عبد الرحمن بن ثابت بن قيس بن شماس نازل شده كه از رسول خدا ( ص ) اجازه خواست به زيارت دايىاش كه از مشركين بود برود ، و حضرت اجازه اش داد . همين كه برگشت و رسول خدا ( ص ) وارد شد حضرت و مسلمانانى كه در اطراف آن جناب بودند اين آيه را برايش خواندند « 4 » .
ليكن هيچ يك از اين روايات با سياق و مضمون آيات مورد بحث نمىسازد ، براى اينكه آيه مورد بحث جداى از ساير آيات قبل و بعدش نيست ، و اتصالى روشن به آنها دارد .
و در الدر المنثور است كه طيالسى و ابن ابى شيبه از براء بن عازب ، روايت كردهاند كه گفت : رسول خدا ( ص ) فرمود : محكمترين و مورد اعتمادترين دستاويزهاى ايمان ، حب در راه خدا ، و بغض در راه خدا است « 5 » .
و در كافى به سند خود از ابان بن تغلب از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 255 .
( 2 و 3 و 4 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 186 .
( 5 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 187 .