عمل خود مداومت و استمرار داشتهاند . و معناى آيه اين است كه : خداى تعالى براى آنان عذابى سخت تهيه ديده ، به علت اينكه در عمل زشت خود مداومت دارند .
* ( « اتَّخَذُوا أَيْمانَهُمْ جُنَّةً فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّه فَلَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ » ) * كلمه « أيمان » - به فتح همزه - جمع « يمين - سوگند » است . و كلمه « جنة » - به ضم جيم - به معناى پرده و پوششى است كه با آن خود را از شر حفظ مىكنند ، سپر را هم به همين جهت « جنة » مىنامند . و كلمه « مهين » - به ضم ميم - اسم فاعل از مصدر اهانت و به معناى اذلال و خوار نمودن است .
و معناى آيه اين است كه : منافقين سوگندهاى خود را پرده و پوشش خود كردند تا به وسيله آن ، تهمت و سوء ظن را از خود دفع كنند . هر جا عملى از آنان سر زد كه مؤمنين را در عقايدشان به شك و ترديد انداخته آنان را مثل خود از راه خدا كه همان اسلام است منصرف سازد ، و با سوگندهاى دروغ خود را تبرئه مىكردند ، و به همين جهت عذابى خوار كننده دارند .
* ( « لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوالُهُمْ وَلا أَوْلادُهُمْ مِنَ اللَّه شَيْئاً أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ » ) * يعنى آن انگيزه اى كه وادارشان مىكرد چنين وضعى به خود بگيرند متاع زندگى دنيا است كه همان اموال و اولاد است ، و ليكن با در نظر داشتن عذاب جاودانه اى كه دارند ، و خداى تعالى آن را برايشان معين فرموده ، و اينكه چقدر احتياج به خلاصى از آن دارند ، آن متاع دنيا به هيچ وجه نمىتواند در خلاصى آنان مؤثر باشد ، پس تا دير نشده به خدا ايمان بياورند ، و او را بپرستند .
* ( « يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّه جَمِيعاً فَيَحْلِفُونَ لَه كَما يَحْلِفُونَ لَكُمْ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلى شَيْءٍ . . . » ) *
كلمه « يوم » ظرف است براى مضمون جمله * ( « أَعَدَّ اللَّه لَهُمْ عَذاباً شَدِيداً » ) * ، و يا براى مضمون جمله « * ( أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ ) * » . و معناى جمله * ( « فَيَحْلِفُونَ لَه كَما يَحْلِفُونَ لَكُمْ » ) * اين است كه : در روز قيامت هم براى خدا سوگند خواهند خورد ، همانطور كه در دنيا براى شما سوگند مىخورند .
و ما در تفسير آيه شريفه « ثُمَّ لَمْ تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلَّا أَنْ قالُوا وَاللَّه رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ » « 1 » گفتيم كه سوگند دروغ خوردنشان در روز قيامت با اينكه آن روز روز كشف حقايق است ، از
هامش
( 1 ) سوره انعام ، آيه 23 .