عملى كه كردهاند - كه يكى از آنها نجوى است - خبر مىدهد .
* ( « إِنَّ اللَّه بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ » ) * - اين جمله ، جمله قبلى را تعليل مىكند ، و نيز علم خدا را به آنچه كه در آسمانها و زمين است - كه در اول آيه مورد بحث بود - تاكيد مىنمايد . و نيز تاكيد مىكند كه چگونه خدا با اهل نجوى است .
اين آيه مىتواند در عين تاييد و تاكيد مطالب قبل تمهيد و زمينه چينى براى آيات بعد هم باشد ، و ذيل آن كه لحنى شديد دارد بىارتباط با آيات بعد كه در مقام مذمت و تهديد است نباشد .
* ( « ألَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نُهُوا عَنِ النَّجْوى ثُمَّ يَعُودُونَ لِما نُهُوا عَنْه . . . » ) *
سياق آيات دلالت دارد بر اينكه در بين جمعى از منافقين و بيماردلان از مؤمنين نجوى كردن عليه رسول خدا ( ص ) و مؤمنين حقيقى شايع شده بوده ، و سخنان بيخ گوشيشان پيرامون گناه و دشمنى و نافرمانى از آن جناب بوده تا به اين وسيله مؤمنين واقعى را آزار دهند ، و آنها را محزون كنند ، و گويا بر اين عمل اصرار هم مىورزيدند ، حتى از نهى خدا هم منتهى نشدند ، لذا اين آيات نازل شد .
بنا بر اين ، آيه مورد بحث مذمت و توبيخ غيابى از ايشان است ، و در آن روى سخن را متوجه رسول خدا ( ص ) كرد ، و مستقيما با خود آنان سخن نگفت ، تا بيشتر تحقيرشان كرده باشد و بفهماند اهل نجوى لياقت آن را ندارند كه به شرف همكلاسى و خطاب خدا مشرف شوند ، و امرشان هم آن قدر اهميت ندارد كه خداى تعالى به خاطر آن روى سخن با ايشان كند .
و معناى آيه اين است كه : آيا نديدى چگونه آنها كه از نجوى نهى شدند دوباره عمل نكوهيده خود را تكرار كردند ، و هم چنان مؤمنين را محزون مىكنند . و در اينكه فرمود :
« يعودون - برمىگردند » و به صيغه مضارع تعبير آورد براى اين است كه استمرار را برساند ، و اگر با اينكه ممكن بود بفرمايد « يعودون اليها » دوباره از نجوى تعبير به موصول و صله آورد ، براى اين است كه به علت مذمت و توبيخ خود اشاره كرده باشد ، و بفهماند اگر ايشان را مذمت مىكنم به خاطر اين است كه عملى را تكرار مىكنند كه قبلا از آن نهى شده بودند .
* ( « يَتَناجَوْنَ بِالإِثْمِ وَالْعُدْوانِ وَمَعْصِيَةِ الرَّسُولِ » ) * - مقابله اى كه در اين آيه شريفه بين اثم و عدوان و معصيت رسول واقع شده مىفهماند كه منظور از « اثم » آن قسم اعمالى است كه اثر سوء دارد ، ولى اثر سوئش از مرتكب آن به ديگران تجاوز نمىكند ، نظير ميگسارى و قمار و بىنمازى كه صرفا مربوط به حق اللَّه است . و منظور از كلمه « عدوان » آن اعمال زشتى است