به هيچ وجه دستشان به فضل خدا نمىرسد ، و تنها مؤمنين اهل كتابند كه اگر ايمان داشته باشند اجرشان دو چندان داده مىشود .
بعضى « 1 » از مفسرين گفتهاند : « لا » در « لئلا » زايده است ، و ضمير در جمله « يقدرون » به اهل كتاب بر مىگردد ، و معناى آيه چنين است كه : اگر ما به مؤمنين آن وعده ها را داديم ، براى اين بود كه اهل كتاب كه معتقدند و مىگويند : اگر مؤمنين ما به كتاب اسلام ايمان بياورند دو اجر دارند ، و اگر نياورند يك اجر ( پس واجب نيست ايمان بياورند ) ، بدانند كه در اشتباهند ، و اگر به كتاب اسلام ايمان نياورند دستشان به هيچ جا بند نيست ، و به هيچ فضلى از خدا دست نمىيابند ، اين گفته آن مفسر است ، ليكن اينطور معنا كردن ، لقمه را از پس گردن به دهان بردن است .
* ( « وَأَنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّه يُؤْتِيه مَنْ يَشاءُ وَاللَّه ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ » ) * - اين قسمت از آيه عطف است بر جمله « ان لا يعلم » ، و معنايش اين است كه : اگر ما آن وعده ها را داديم ، براى اين بود كه چنين و چنان شود ، و نيز براى اين بود كه فضل به دست خدا است و خدا داراى فضلى عظيم است .
البته در آيه شريفه اقوال و احتمالات ديگرى نيز هست ، كه در نقل و بحث پيرامون آنها فايده اى نيست .
بحث روايتى
از جوامع الجامع نقل كردهاند كه گفته است : جبرئيل ميزان را نازل كرد و آن را به نوح ( ع ) داده گفت : به قوم خود دستور بده اجناس خود را با اين وزن كنند « 2 » .
و در احتجاج از على ( ع ) روايت كرده كه در حديثى فرمود : معناى انزال در جمله * ( « وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيه بَأْسٌ شَدِيدٌ » ) * خلقت است ، پس معناى جمله اين است كه : ما آهن را خلق كرديم ، ( نه اينكه از آسمان نازل كرده باشيم ) « 3 » .
و در مجمع البيان از ابن مسعود روايت كرده كه گفت : من در پشت سر رسول خدا ( ص ) سوار بر الاغ بودم ، به من فرمود : اى ابن ام عبد ! هيچ مىدانى بنى
هامش
( 1 ) روح المعانى ، ج 27 ، ص 193 .
( 2 ) جوامع الجامع ، ص 463 .
( 3 ) احتجاج ، ج 1 ، ص 372 ، طبع نجف اشرف .