به آخرين رسول او مثل ايشانيد ، شما هم ميان احدى از رسولان او فرق نمىگذاريد .
* ( « وَيَجْعَلْ لَكُمْ نُوراً تَمْشُونَ بِه » ) * - بعضى « 1 » از مفسرين گفتهاند : منظور اين است كه در روز قيامت نورى به آنان مىدهد كه با آن در بين مردم آمد و شد مىكنند . و اين همان نورى است كه در آيه « يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمانِهِمْ » به آن تصريح مىكرد .
ليكن اين حرف درست نيست ، چون مقيد كردن آيه است به قيدى كه هيچ دليلى بر آن نيست ، و اطلاق آيه دلالت دارد كه اين مؤمنين ، هم در دنيا نور دارند و هم در آخرت ، هم چنان كه در باره نور دنيايى آنان آيه شريفه زير بر آن دلالت دارد : « أوَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناه وَجَعَلْنا لَه نُوراً يَمْشِي بِه فِي النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُه فِي الظُّلُماتِ لَيْسَ بِخارِجٍ مِنْها » « 2 » و در باره نور آخرتشان آيه شريفه زير دلالت مىكند : « يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمانِهِمْ » « 3 » .
* ( « وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّه غَفُورٌ رَحِيمٌ » ) * - در اين جمله وعده اى را كه از رحمت خود و نور دادن به آنان داده تكميل كرده است .
* ( « لِئَلَّا يَعْلَمَ أَهْلُ الْكِتابِ أَلَّا يَقْدِرُونَ عَلى شَيْءٍ مِنْ فَضْلِ اللَّه . . . » ) *
از ظاهر سياق برمىآيد كه در آيه شريفه التفاتى از خطاب به مؤمنين كه در * ( « يَجْعَلْ لَكُمْ » ) * بود به خطاب به شخص رسول خدا ( ص ) به كار رفته باشد ، و خطاب در آيه و روى سخن در آن متوجه شخص شخيص آن جناب باشد . و مراد از « علم » مطلق اعتقاد است هم چنان كه كلمه « زعم » هم به همين معنا است و كلمه « ان » مخفف « أن » است ، و ضمير « يقدرون » به مؤمنين بر مىگردد ، و در اين كلام تعليلى است براى مضمون آيه قبلى .
و معناى آيه اين است كه : اگر ما ايشان را با اينكه مرتبه اى از ايمان داشتند امر به ايمان كرديم ، و وعده شان داديم كه دو كفل از رحمت به آنان مىدهيم و نور و مغفرتشان ارزانى مىداريم ، همه براى اين بود كه اهل كتاب خيال نكنند مؤمنين هيچ قدرتى ندارند ، و
هامش
( 1 ) روح المعانى ، ج 27 ، ص 193 .
( 2 ) آيا كسى كه مرده بود ، سپس ما او را زنده كرديم ، و برايش نورى قرار داديم كه با آن در بين مردم آمد و شد مىكند ، مانند كسى است كه در ظلمتهايى بسر مىبرد كه بيرون شدنى برايشان نيست ؟
انعام ، آيه 122 .
( 3 ) روزى كه مؤمنين و مؤمنات را مىبينى كه نورشان پيشاپيش آنان در حركت است . سوره حديد ، آيه 12 .