و در روايتى كه از رسول خدا ( ص ) نقل شده آمده كه مهاجرين بعد از نزول قرآن هفده سال در انتظار بودند ، و خداوند دلهايشان را هم چنان منتظر نگهداشت ، تا آنكه آيه * ( « ألَمْ يَأْنِ . . . » ) * نازل شد « 1 » . و لازمه اين روايت اين است كه سوره مورد بحث سال چهارم و يا پنجم از هجرت نازل شده باشد .
و در روايتى ديگر از ابن عباس آمده كه خداى تعالى دلهاى مهاجرين را به انتظار گذاشت ، تا بعد از سيزده سال از نزول قرآن فرمود : * ( « ألَمْ يَأْنِ . . . » ) * « 2 » . و لازمه اين روايت اين است كه سوره مورد بحث در ايام هجرت نازل شده باشد ، و اين دو روايت نيز با سياق آيات سوره نمىسازد .
و نيز در الدر المنثور است كه : ابن جرير از براء بن عازب روايت كرده كه گفت : از رسول خدا ( ص ) شنيدم مىفرمود : مؤمنين امت من شهيدانند ، آن گاه اين آيه را تلاوت فرمود : * ( « وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّه وَرُسُلِه أُولئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَالشُّهَداءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ » ) * « 3 » .
و در تفسير عياشى به سند خود از منهال قصاب روايت كرده كه گفت : به امام صادق ( ع ) عرضه داشتم : دعا بفرما خدا شهادت را روزيم كند . فرمود : مؤمن خود شهيد است ، و آن گاه اين آيه را خواند « 4 » .
مؤلف : در اين معنا روايتى ديگر است ، و ظاهر بعضى از آنها مانند همين روايت اين است كه مىخواهد شهادت را به كشته شدن در راه خدا تفسير كند .
و در تفسير قمى به سند خود از حفص به غياث روايت آورده كه گفت : به امام صادق ( ع ) عرضه داشتم : فدايت شوم حد زهد در دنيا چيست ؟ فرمود : حد آن را خداى تعالى در كتابش بيان كرده ، فرموده : * ( « لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَلا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ » ) * « 5 » .
و در نهج البلاغه امام ( ع ) فرموده : زهد تماميش بين دو كلمه از قرآن خلاصه شده ، آنجا كه مىفرمايد : * ( « لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَلا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ » ) * ، و كسى كه
هامش
( 1 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 174 .
( 2 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 175 .
( 3 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 176 .
( 4 ) نور الثقلين ، ج 5 ، ص 244 به نقل از تفسير عياشى .
( 5 ) نور الثقلين ، ج 5 ، ص 248 به نقل از تفسير قمى .