نوشيدن بلافاصله بعد از خوردن است ، ( در فارسى هم مىگوييم روى غذا آب نوشيد ) و كلمه « هيم » جمع هيماء است ، و « هيماء » آن شترى را گويند كه مبتلا به بيمارى هيام - به ضمه هاء - شده باشد ، و بيمارى « هيام » آفتى است كه شتران بدان مبتلا مىشوند ، مانند بيمارى استسقاء ( در آدميان ) كه حيوان از شدت عطش آب مىخورد ، ولى رفع عطش نمىشود ، و هم چنان مىنوشد تا بميرد ، و يا به معناى درد شديدى است كه بدان مبتلا مىگردد ، و از شدت درد مىميرد .
بعضى « 1 » گفتهاند : منظور از هيم ، ريگزار است كه هيچ وقت از آب سير نمىشود .
و معناى آيه اين است كه : شما اى گمراهان تكذيب كننده ، پس از خوردن از درخت زقوم از آبى جوشان خواهيد نوشيد ، مانند نوشيدن شتر هيماء ، و يا نوشيدن ريگزار كه هرگز از نوشيدن سيراب نمىشود . اين جمله آخرين جمله اى است كه رسول خدا ( ص ) مامور شد كفار را به آن مخاطب سازد .
* ( « هذا نُزُلُهُمْ يَوْمَ الدِّينِ » ) * اين است پذيرايى از ايشان در روز دين ، يعنى روز جزا ، و كلمه « نزل » به معناى هر خوردنى و نوشيدنى است كه ميزبان به وسيله آن از ميهمان خود پذيرايى مىكند و حرمتش را پاس مىدارد .
و معناى آيه اين است كه : اينها كه در باره طعام و شراب آنان گفتيم ، پذيرايى گمراهان تكذيبگر است . پس در اينكه عذاب آماده شده آنان را ، پذيرايى خوانده ، نوعى تهكم و طعنه زدن است ، و آيه شريفه كلام خداى تعالى است خطاب به رسول گراميش ، چون اگر اين جمله نيز كلام رسول خدا ( ص ) بود ، و خطاب در آن به ضالين بود ، بايد مىفرمود : « هذا نزلكم - اين است پذيرايى از شما » ولى مىبينيم كه فرموده : « اين است پذيرايى از ايشان » .
بحث روايتى
در الدر المنثور است كه ابن مردويه و ابن عساكر از طريق عروة بن رويم از جابر بن عبد اللَّه روايت كرده كه گفت : وقتى سوره واقعه نازل شد و در آن آمده : * ( « ثُلَّةٌ مِنَ الأَوَّلِينَ وَقَلِيلٌ مِنَ الآخِرِينَ » ) *
هامش
( 1 ) روح المعانى ، ج 27 ، ص 146 .