« وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْه مِنْكُمْ » « 1 » و نيز فرموده : « وَنَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْه مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ » « 2 » و اين معنا يعنى نزديكتر بودن خداى تعالى به من از خود من ، و به هر چيزى از خود آن چيز ، عجيبترين معنايى است كه از مفهوم قرب تصور مىشود ، و ما در تفسير آيه 16 از سوره « ق » به تصوير آن اشاره كرديم .
و نيز از مواردى كه كلمه قرب در امور معنوى استعمال شده مورد بندگان در مرحله بندگى و عبوديت است ، و چون نزديك شدن بنده به خداى تعالى امرى است اكتسابى ، كه از راه عبادت و انجام مراسم عبوديت به دست مىآيد ، كلمه را در اين مورد در صيغه تقرب استعمال مىكنند ، چون تقرب به معناى آن است كه كسى بخواهد به چيزى و يا كسى نزديك شود ، بنده خدا با اعمال صالح خود مىخواهد به خدا نزديك گردد ، و اين نزديكى عبارت است از اينكه در معرض شمول رحمت الهى واقع شود ، و در آن معرض شر اسباب و عوامل شقاوت و محروميت را از او دور كنند .
و نيز اينكه مىگوييم : خداى تعالى بنده خود را به خود نزديك مىكند ، معنايش اين است كه : او را در منزلتى نازل مىكند كه از خصايص وقوع در آن منزلت رسيدن به سعادتهايى است كه در غير آن منزلت به آن نمىرسد ، و آن سعادتها عبارت است از اكرام خدا ، و مغفرت و رحمت او ، هم چنان كه فرمود : « كِتابٌ مَرْقُومٌ يَشْهَدُه الْمُقَرَّبُونَ » « 3 » و نيز فرموده : « وَمِزاجُه مِنْ تَسْنِيمٍ عَيْناً يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ » « 4 » .
پس مقربون بلند مرتبه ترين طبقات اهل سعادتند ، هم چنان كه آيه شريفه * ( « وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ » ) * نيز به اين معنا اشاره دارد ، و معلوم است كه چنين مرتبه اى براى كسى حاصل نمىشود مگر از راه عبوديت و رسيدن به حد كمال آن ، هم چنان كه فرمود : « لنْ يَسْتَنْكِفَ الْمَسِيحُ أَنْ يَكُونَ عَبْداً لِلَّه وَلَا الْمَلائِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ » « 5 » و عبوديت تكميل نمىشود مگر وقتى كه عبد تابع محض باشد ، و اراده و عملش را تابع اراده مولايش كند ، هيچ چيزى
هامش
( 1 ) و ما از شما به او نزديكتريم . سوره واقعه ، آيه 85 .
( 2 ) و ما نزديكتر به او هستيم از رگ گردن . سوره ق ، آيه 16 .
( 3 ) كتابى مرقوم كه تنها مقربين آن را مشاهده مىكنند . سوره مطففين ، آيه 20 .
( 4 ) چاشنى آن از تسنيم است يعنى از چشمه اى است كه مقربان مىنوشند . سوره مطففين ، آيه 27 و 28 .
( 5 ) نه مسيح از اينكه بنده اى براى خدا باشد استنكاف مىورزد ، و نه ملائكه مقرب . سوره نساء ، آيه 172 .