چيست ؟ فرمود : « شومان » و اين شخص همان كسى است كه خداى تعالى او را از آتشى خالص بيافريد « 1 » .
و در احتجاج از على ( ع ) روايت كرده كه در ضمن حديثى فرمود : و اما اينكه فرموده : * ( « رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ » ) * منظور از آن مشرق زمستان عليحده ، و مشرق تابستان عليحده است ، آيا اين ( مطلب ) را از دورى و نزديكى خورشيد نمىشناسى ؟ « 2 » مؤلف : اين معنا را قمى هم در تفسير خود آورده ، و ليكن سند آن را ذكر نكرده ، و نام على ( ع ) را نبرده ، بلكه فرموده : « از آن جناب » « 3 » .
و در الدر المنثور است كه : ابن مردويه از ابن عباس روايت كرده كه در تفسير آيه * ( « مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ » ) * گفته : منظور از دو دريا على و فاطمه است ، و منظور از برزخ و حائل ميان آن دو رسول خدا ( ص ) است ، و در تفسير آيه * ( « يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجانُ » ) * گفته است : منظور از لؤلؤ و مرجان حسن و حسين است « 4 » .
مؤلف : نظير اين حديث را الدر المنثور « 5 » از ابن مردويه از انس بن مالك و نيز صاحب مجمع البيان « 6 » از سلمان فارسى و سعيد بن جبير و سفيان ثورى روايت كردهاند ، چيزى كه هست بايد دانست كه اين تفسير ، تفسير به باطن است نه اينكه بخواهد بفرمايد : معناى بحرين و برزخ و لؤلؤ و مرجان اين است .
و در تفسير قمى در ذيل آيه * ( « كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ » ) * آمده كه امام در بيان جمله * ( « كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ » ) * فرموده : يعنى هر كس كه بر روى زمين قرار دارد ، و در معناى جمله * ( « وَيَبْقى وَجْه رَبِّكَ » ) * فرموده : منظور از وجه پروردگار دين او است ، و امام على بن الحسين فرموده : وجه خدا كه مردم رو به سوى آن مىآيند ماييم « 7 » .
و در مناقب ابن شهراشوب در ذيل آيه * ( « وَيَبْقى وَجْه رَبِّكَ » ) * آمده كه : امام صادق ( ع ) فرمود : وجه اللَّه ماييم « 8 » .
هامش
( 1 ) عيون اخبار الرضا ، ج 2 ، باب ما جاء عن الرضا من خبر الشامى ، ص 242 .
( 2 ) احتجاج ، ج 1 ، ص 386 ، ط نجف .
( 3 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 344 .
( 4 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 142 .
( 5 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 143 .
( 6 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 201 .
( 7 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 345 .
( 8 ) مناقب ، ج 3 ، ص 272 .