و چه اين ، منظور از رفع ، رفع حسى است نه معنوى .
و اگر منظور از رفع سماء ، منازل ملائكه و مصادر امر الهى و از آن جمله وحى بوده باشد ، در اين صورت مراد از رفع ، رفع معنوى خواهد بود ، البته ممكن هم هست منظور از رفع را اعم از حسى و معنوى بگيريم .
و اما اينكه فرمود : * ( « وَوَضَعَ الْمِيزانَ » ) * مراد از « ميزان » همان چيزى است كه به وسيله آن هر چيزى را مىسنجند و اندازه گيرى مىكنند اعم از اينكه ميزان براى عقيده باشد يا فعل و يا قول و از مصاديق آن ميزانى است كه اشياى سنگين را به وسيله آن وزن مىكنند ، چيزى كه هست ميزان هر چيزى به حسب خود آن چيز است ، ( مثلا ميزان حرارت ، چيزى است و ميزان طول چيزى ديگر ، ميزان كاه چيزى است و ميزان طلا چيزى ديگر و ميزانى كه با آن عقايد و اخلاق و گفتار و كردارها را مىسنجند چيزى ديگر است ) و در آيه مورد بحث منظور از ميزان همان معنايى است كه در آيه « لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَأَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَالْمِيزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ » « 1 » منظور است .
و از ظاهر آن بر مىآيد كه منظور از آن هر چيزى است كه به وسيله آن حق از باطل و راست از دروغ و عدل از ظلم و فضيلت از رذيلت تميز داده شود ، چون شان رسول همين است كه از ناحيه پروردگارش چنين ميزانى بياورد .
بعضى « 2 » گفتهاند : مراد از ميزان ، عدالت است ، و معناى جمله اين است كه : خداوند عدالت را در بين شما برقرار كرد تا مساوات را ميان اشياء برقرار سازيد ، و هر چيزى را در جاى خودش به كار بسته ، حق هر چيزى را به آن بدهيد .
بعضى « 3 » ديگر گفتهاند : مراد از ميزان همين ترازوى معمولى است كه وزنها را با آن معين مىكنند ، ولى معناى اول وسيعتر و عمومىتر است .
* ( « أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزانِ وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلا تُخْسِرُوا الْمِيزانَ » ) * ظاهرا مراد از « ميزان » در اين آيه غير از ميزان در آيه قبلى است ، در آنجا گفتيم منظور مطلق هر چيزى است كه وسيله سنجش باشد ، ولى در اين آيه منظور خصوص ترازوهاى معمولى است ، كه سنگينىها را با آن مىسنجند ، و بنا بر اين اينكه فرمود : * ( « أَلَّا تَطْغَوْا . . . ) * » در حقيقت خواسته است از يك حكم كلى يعنى حكم * ( « وَوَضَعَ الْمِيزانَ » ) * حكمى جزئى بيرون
هامش
( 1 ) با اينكه ما رسولان خود را با معجزاتى روشن فرستاديم ، و با ايشان كتاب و ميزان نازل كرديم ، تا مردم رعايت عدالت كنند . سوره حديد ، آيه 25 .
( 2 و 3 ) روح المعانى ، ج 27 ، ص 101 .