به انزال ، همواره در باره موجودات طبيعى و مادى به كار مىرود ، مثلا مىفرمايد : « وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ » « 1 » و يا مىفرمايد : « وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الأَنْعامِ ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ » « 2 » .
مؤيد اين معنا رواياتى است كه كلمه قدر را به طول و عرض و ساير حدود و خصوصيات طبيعى و جسمانى تفسير كرده ، مانند روايتى كه صاحب محاسن از پدرش از يونس از ابى الحسن الرضا ( ع ) آورده ، كه فرمود : هيچ حادثه اى رخ نمىدهد مگر آنچه خدا خواسته باشد و اراده كرده باشد ، و تقدير نموده ، قضايش را رانده باشد . عرضه داشتم : پس معناى « خواست » چيست ؟ فرمود : ابتداى فعل است . عرضه داشتم : پس معناى « اراده كرد » چيست ؟ فرمود : پايدارى بر همان مشيت و ادامه فعل است . پرسيدم : پس معناى « تقدير كرد » كدام است ؟ فرمود : يعنى طول و عرض آن را معين و اندازه گيرى كرد . پرسيدم :
معناى قضا چيست ؟ فرمود : وقتى خدا قضايى براند آن را امضا كرده و اين آن مرحله اى است كه ديگر برگشت ندارد « 3 » .
و اين معنا را از پدرش از ابن ابى عمير از محمد بن اسحاق از حضرت رضا ( ع ) در خبرى مفصل آورده ، و در آن آمده كه فرمود : هيچ مىدانى قدر چيست ؟
عرضه داشت : نه ، فرمود : قدر به معناى هندسه هر چيز ، يعنى طول و عرض و بقاء ( و فناء ) آن است ( تا آخر خبر ) « 4 » .
و از اينجاست كه معلوم مىشود مراد از جمله « كل شىء » در آيه « وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ فَقَدَّرَه تَقْدِيراً » « 5 » و آيه * ( « إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْناه بِقَدَرٍ » ) * « 6 » ، و آيه « وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَه بِمِقْدارٍ » « 7 » ، و آيه « الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَه ثُمَّ هَدى » « 8 » تنها موجودات عالم مشهود است ، موجودات طبيعى كه تحت خلقت و تركيب قرار مىگيرند ، ( و اما موجودات بسيطه كه از ابعاضى مركب نشدهاند مشمول اين گونه آيات نيستند ) .
هامش
( 1 ) و فرستاديم آهن را ، سوره حديد ، آيه 25 .
( 2 ) و براى شما هشت زوج از چهار پايان نازل كرديم . سوره زمر ، آيه 6 .
( 3 و 4 ) المحاسن ، ص 244 ، ح 237 و 238 .
( 5 ) و همه چيز را آفريد و دقيقا اندازه گيرى كرد . سوره فرقان ، آيه 2 .
( 6 ) ما هر چيزى را به اندازه آفريديم . سوره قمر ، آيه 49 .
( 7 ) و هر چيز نزد او مقدار معين دارد . سوره رعد ، آيه 8 .
( 8 ) كسى كه به هر موجودى آنچه لازمه آفرينش او بود داده ، سپس رهبريش كرده است . سوره طه ، آيه 50 .