ضلالتند ، و در عوض راه آتش را در پيش دارند ، اين جريان در روزى صورت مىگيرد كه با صورت در آتش كشيده مىشوند ، و آن وقت به ايشان گفته مىشود : بچشيد آنچه را كه جهنم با حرارت و عذابش به شما مىدهد .
* ( « إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْناه بِقَدَرٍ » ) * كلمه « كل شىء » - با فتحه لام - منصوب به فعل مقدر است ، فعلى كه جمله « خلقناه » بر آن دلالت مىكند ، و تقدير كلام « انا خلقنا كل شىء خلقناه » است ، و جمله « به قدر » متعلق است به جمله « خلقناه » ، و باء آن مصاحبت را مىرساند .
و معناى آيه اين است كه : ما هر چيزى را با مصاحبت قدر « توأم با اندازه گيرى » خلق كرديم .
و قدر هر چيز عبارت است از مقدار و حد و هندسه اى كه از آن تجاوز نمىكند ، نه از جهت زيادى و نه از جهت كمى ، و نه از هيچ جهت ديگر ، خداى تعالى در اين باره مىفرمايد : « وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُه وَما نُنَزِّلُه إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ » « 1 » پس براى هر چيزى در خلقتش حدى است محدود ، كه از آن تجاوز نمىكند ، و در هستيش صراطى است كشيده شده كه از آن تخطى نمىكند ، و تنها در آن راه سلوك مىنمايد .
و آيه مورد بحث در مقام تعليل عذاب مجرمين در قيامت است كه دو آيه قبل از آن سخن مىگفت ، گويا شخصى پرسيده : چرا كيفر مجرمين ضلالت و سعير در قيامت و چشيدن مس سقر ، شد ؟ در پاسخ فرموده : براى اينكه ما هر چيزى را به قدر خلق كردهايم ، و حاصلش اين است كه : براى هر چيزى قدرى است ، و يكى از قدرها كه در انسان معين شده اين است كه خداى سبحان او را نوعى كثير الافراد خلق كرده ، طورى خلق كرده كه با ازدواج و تناسل ، افرادش زياد شود ، و نيز مجبور باشد در زندگى دنيائيش اجتماعى زندگى كند ، و از زندگى دنياى ناپايدارش براى آخرت پايدارش زاد و توشه جمع كند ، و نيز يكى ديگر از قدرها اين است كه در هر عصرى رسولى به سوى ايشان بفرستد ، و به سوى سعادت دنيا و آخرت دعوتشان كند ، هر كس دعوت آن رسول را بپذيرد رستگار گردد و سعادتمند شود ، و داخل بهشت و در جوار پروردگارش قرار گيرد ، و هر كس آن را رد كند و مرتكب جرم شود در ضلالت و آتش قرار گيرد
هامش
( 1 ) و هيچ چيز نيست مگر آنكه خزانه هايش نزد ما است ، و ما هيچ چيز را جز به قدر و به اندازه نازل نمىكنيم . سوره حجر ، آيه 21 .