شهوت جنسى .
كلمه « تدعون » در اصل « تدتعيون » بر وزن « تفتعلون » بود كه بر حسب قواعد علم صرف ، به اين صورت درآمده . و اين كلمه از باب افتعال از دعا است ، و معنايش « تطلبون الدعوة » مىباشد ، يعنى طلب دعا مىكنيد . در نتيجه جمله دوم يعنى جمله « وَلَكُمْ فِيها ما تَدَّعُونَ » دامنه شمولش وسيعتر از جمله اول ، يعنى جمله « لَكُمْ فِيها ما تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ » است ، چون شهوت طلب مخصوص است ، و طلب اعم از آن است .
و بنا بر اين ، آيه شريفه به ايشان بشارت مىدهد به اينكه در آخرت هر خير و لذتى را كه تصور بشود ، و براى شهوتشان ممكن باشد كه اشتهاى آن كند ، دارا هستند ، چه از خوردنيها و چه نوشيدنيها ، و چه لذتهاى جنسى ، و چه غير آن . بلكه از اين هم وسيعتر و بالاتر دارند ، و آن اين است كه هر چه را بخواهند بيش از آن را دارند ، هم چنان كه فرمود : « لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها وَلَدَيْنا مَزِيدٌ » « 1 » .
* ( « وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ دَعا إِلَى اللَّه وَعَمِلَ صالِحاً وَقالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ » ) * اين آيه شريفه متصل است به آيه سابق كه مىفرمود : * ( « وَقالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لا تَسْمَعُوا لِهذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيه » ) * براى اينكه كفار همانطور كه در مقام دشمنى با قرآن بودند ، با رسول خدا ( ص ) نيز دشمنى مىكردند ، هم چنان كه بخاطر داريد كه در اوايل اين سوره به آن جناب مىگفتند : « قُلُوبُنا فِي أَكِنَّةٍ مِمَّا تَدْعُونا إِلَيْه . . . » بنا بر اين ، خداى تعالى در آيه شريفه مورد بحث آن جناب را تاييد مىكند ، به اينكه سخن تو ، يعنى دعوتت ، بهترين سخن است .
پس در آيه مورد بحث مراد از * ( « وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ دَعا إِلَى اللَّه » ) * رسول خدا ( ص ) است ، هر چند كه لفظ آيه عموميت دارد و شامل همه كسانى مىشود كه به سوى خدا دعوت مىكنند ، چيزى كه هست چون در بين اين داعيان به سوى خدا ممكن است كسى يافت شود كه بخاطر رسيدن به غرض فاسد به سوى خدا دعوت كند ، و معلوم است كه چنين دعوتى احسن القول نمىتواند باشد ، لذا دنبال جمله نامبرده اين شرط را اضافه كرد كه * ( « وَعَمِلَ صالِحاً » ) * به شرطى كه خودش هم عمل صالح كند ، چون عمل صالح كشف مىكند از اينكه صاحبش نيتى صالح دارد .
و نيز از آنجايى كه عمل صالح دلالت بر اعتقاد حق ، و التزام به آن ندارد ، و اين نيز
هامش
( 1 ) هر چه بخواهند دارند و نزد ما بيش از آن هم هست . سوره ق ، آيه 35 .