شعورى هست يا نه ؟ ماييم و آيات قرآنى كه آن هم و مخصوصا آياتى از آن كه متعرض شؤون روز قيامت است ، ظهور در اين دارد كه علم عموميت دارد ، و تمامى موجودات از آن سهمى را دارا هستند .
بحث اجمالى قرآنى
در بحثهاى گذشته مكرر گفتيم كه از كلام خداى تعالى چنين ظاهر مىشود كه تمامى موجودات داراى علم هستند ، از آن جمله در تفسير آيه « وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه وَلكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ » « 1 » بود ، كه گفتيم جمله « و لكن لا تفقهون - تسبيح آنها را نمىفهميد » بهترين دليل است بر اينكه منظور از تسبيح موجودات ، تسبيح ناشى از علم و به زبان قال است ، چون اگر مراد زبان حال موجودات و دلالت آنها بر وجود صانع بود ، ديگر معنا نداشت بفرمايد : شما تسبيح آنها را نمىفهميد .
و از اين قبيل است آيه شريفه « فَقالَ لَها وَلِلأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ » كه بيان ما در تفسيرش گذشت .
باز از اين قبيل است اين آيه : « وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُوا مِنْ دُونِ اللَّه مَنْ لا يَسْتَجِيبُ لَه إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ وَهُمْ عَنْ دُعائِهِمْ غافِلُونَ وَإِذا حُشِرَ النَّاسُ كانُوا لَهُمْ أَعْداءً وَكانُوا بِعِبادَتِهِمْ كافِرِينَ » « 2 » و به طور قطع سنگ و چوب جزو اين معبودها هستند ، حال يا به تنهايى منظورند ، و يا با ساير معبودها « 3 » .
و نيز مىفرمايد : « يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى لَها » « 4 » .
هامش
( 1 ) سوره اسرى ، آيه 44 .
( 2 ) كيست گمراه تر از آن كسى كه معبودى غير از خدا مىخواند ، معبودى كه تا روز قيامت نمىتواند دعايش را مستجاب كند ، معبودهايى كه اصلا از دعاى آنان خبر ندارند ، و چون مردم محشور شوند ، همان معبودها دشمن ايشان خواهند بود ، چون در دنيا هم به عبادت آنان كافر بودند . سوره احقاف ، آيه 5 و 6 .
( 3 ) پس معلوم مىشود سنگ و چوبى كه بعنوان خدا پرستش مىشوند ، در همين دنيا به اين عمل كافرند ، و اين مستلزم آن است كه علم و اطلاعى و كفر و ايمانى در آنها تصور مىشود . ( مترجم ) .
( 4 ) در اين روز كره زمين اخبار خود را در ميان مىگذارد ، چون پروردگار تو به او وحى كرده است . سوره زلزال ، آيه 4 و 5 .