« لا يَسَّمَّعُونَ إِلَى الْمَلإِ الأَعْلى وَيُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جانِبٍ » « 1 » ، استفاده مىشود آسمانها مسكن ملائكه است .
در نتيجه امر خدا يك نسبت به تك تك آسمانها دارد ، به اعتبار ملائكه اى كه در آن ساكنند و نسبتى هم به هر فرقه از فرقه هاى ملائكه دارد ، به اعتبار اينكه حامل آن امرند . و خداوند امر را به آنان تحميل كرده ، يعنى به ايشان وحى فرموده ، چون در آيه « إِنَّما قَوْلُنا لِشَيْءٍ إِذا أَرَدْناه أَنْ نَقُولَ لَه كُنْ » امر خداى را قول خدا خوانده .
در نتيجه از آنچه گفته شد معلوم گرديد كه معناى آيه * ( « وَأَوْحى فِي كُلِّ سَماءٍ أَمْرَها » ) * اين شد كه خداى سبحان در هر آسمانى امر الهى را كه منسوب و متعلق به آن آسمان است به اهلش ، يعنى ملائكه ساكن در آن ، وحى مىكند . و اما اينكه كلمه « يومين » در آيه ظرف باشد ، هم براى خلقت آسمانهاى هفتگانه ، و هم براى اين وحى ، هيچ دليلى از الفاظ آيه بر آن دلالت نمىكند .
* ( « وَزَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ وَحِفْظاً ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ » ) * در اين آيه شريفه كلمه « سماء » را مقيد به دنيا كرد و فرمود : آسمان دنيا را با چراغهايى زينت داديم تا دلالت كند بر اينكه آن آسمانى كه قرارگاه ستارگان است ، نزديكترين آسمان به كره زمين است ، چون به حكم آيه « خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً » « 3 » آسمانها طبقه طبقه و بعضى فوق بعض ديگر قرار دارند .
و از ظاهر اينكه فرموده : آن را با چراغهايى زينت داديم ، و اينكه در آيه « إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ » « 4 » صريحا فرموده كه آن چراغها عبارتند از ستارگان ، برمىآيد كه ستارگان ، همه در آسمان دنيا و پايينتر از آن قرار دارند ، و براى زمين مانند قنديلهايى هستند كه آويزان شده باشند .
بعضى « 5 » از مفسرين گفتهاند : كواكب در همه آسمانها هست ، ولى از آنجايى كه براى مردم روى زمين چنين به نظر مىرسد كه در آسمان دنيا مىدرخشند ، از اين جهت آنها را زينت آسمان دنيا خواند . و اين حرف صحيح نيست ، براى اينكه اگر ستارگان در همه آسمانها
هامش
( 1 ) سخن ملائكه آسمانها به گوش آنان نمىرسد و اگر بخواهند گوش دهند از هر طرف به قهر رانده شوند . سوره صافات ، آيه 8 .
( 2 ) قول ما در باره هر چيزى كه اراده اش كنيم اين است كه بگوييم باش . سوره نحل ، آيه 40 .
( 3 ) هفت آسمان را طبقه به طبقه آفريد . سوره ملك ، آيه 3 .
( 4 ) سوره صافات ، آيه 6 .
( 5 ) روح البيان ، ج 8 ، ص 238 .