« يُدَبِّرُ الأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْه » « 1 » ، « اللَّه الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَمِنَ الأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الأَمْرُ بَيْنَهُنَّ » « 2 » ، « وَلَقَدْ خَلَقْنا فَوْقَكُمْ سَبْعَ طَرائِقَ وَما كُنَّا عَنِ الْخَلْقِ غافِلِينَ » « 3 » .
از آيه اولى استفاده مىشود كه آسمان مبدأ امرى است كه به وجهى از ناحيه خداى تعالى به زمين نازل مىشود و آيه دوم دلالت دارد بر اينكه امر از آسمانى به آسمانى ديگر نازل مىشود تا به زمين برسد و آيه سوم مىفهماند كه آسمانها راههايى هستند براى سلوك امر از ناحيه خداى صاحب عرش و يا آمد و شد ملائكه اى كه حامل امر اويند ، هم چنان كه آيه « تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ » « 4 » و آيه « فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ » « 5 » ، نيز تصريح دارند به اينكه امر خدا را ملائكه از آسمان به زمين مىآورند .
و اگر مراد از « امر » ، امر تكوينى خداى تعالى باشد كه عبارت است از كلمه ايجاد ، همانطور كه از آيه « إِنَّما أَمْرُه إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَه كُنْ » « 6 » نيز استفاده مىشود ، در اين صورت اگر آيات را به يكديگر ضميمه كنيم ، و اين معنا را افاده مىكند كه : منظور از امر الهى كه در زمين اجرا مىشود ، عبارت است از خلقت و پديد آوردن حوادث كه آن حوادث را ملائكه از ناحيه خداى صاحب عرش حمل نموده و در نازل كردنش طرق آسمان را طى مىكنند ، تا از يك يك آسمانها عبور داده و به زمين برسانند .
و به طورى كه از آيه شريفه « حَتَّى إِذا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قالُوا ما ذا قالَ رَبُّكُمْ قالُوا الْحَقَّ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ » « 7 » استفاده مىشود : امر خداى تعالى را ملائكه هر آسمان حمل مىكند و به ملائكه آسمان پايينتر تحويل مىدهد ، كه در تفسير سوره « سبا » پيرامون اين معنا بحث شد . و نيز به طورى كه از آيه شريفه « وَكَمْ مِنْ مَلَكٍ فِي السَّماواتِ » « 8 » ، و آيه شريفه
هامش
( 1 ) خداى تعالى امر را از آسمان تا زمين تدبير مىكند ، و سپس به سوى آن صعود مىنمايد . سوره الم سجده ، آيه 5 .
( 2 ) اللَّه آن كسى است كه هفت آسمان و از زمين نيز مثل آن بيافريد كه امر از بين آنها نازل مىشود . سوره طلاق ، آيه 12 .
( 3 ) با اينكه ما بر بالاى سر شما هفت طريقه خلق كرديم ، آن وقت چگونه ما از خلق غافل مىشويم . سوره مؤمنون ، آيه 17 .
( 4 ) ملائكه و روح در آسمانها به اذن پروردگارشان هر امرى را نازل مىكنند . سوره قدر ، آيه 4 .
( 5 ) در آن هر امر مقتضى تفصيل داده مىشود . سوره دخان ، آيه 4 .
( 6 ) سوره يس ، آيه 83 .
( 7 ) سوره سبا ، آيه 23 .
( 8 ) چه بسيار فرشتگان كه در آسمانهايند . سوره نجم ، آيه 26 .