« وَالْكِتابِ الْمُبِينِ إِنَّا جَعَلْناه قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ وَإِنَّه فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ » « 1 » به آن اشاره دارند .
و جمله * ( « قُرْآناً عَرَبِيًّا » ) * حال از كتاب و يا از كلمه « آياته » مىباشد . و لام در جمله * ( « لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ » ) * لام تعليل و يا اختصاص است . و مفعول « يعلمون » يا حذف شده و تقديرش « لقوم يعلمون معانيه » است ، يعنى كتابى است كه آياتش مفصل شده براى مردمى كه معانى آن را مىدانند ، چون زبانشان همان زبانى است كه قرآن با آن نازل شده ، يعنى زبانشان عربى است . ممكن هم هست اصلا مفعول آن متروك شده و معنايش « براى مردمى داراى علم » باشد .
لازمه معناى اول اين است كه عربى نازل شدن قرآن براى آن باشد كه نژاد عرب مورد اعتنا بودهاند ، هم چنان كه آيه « وَلَوْ جَعَلْناه قُرْآناً أَعْجَمِيًّا لَقالُوا لَوْ لا فُصِّلَتْ آياتُه ء أَعْجَمِيٌّ وَعَرَبِيٌّ » « 2 » و نيز قريب به آن آيه « وَلَوْ نَزَّلْناه عَلى بَعْضِ الأَعْجَمِينَ فَقَرَأَه عَلَيْهِمْ ما كانُوا بِه مُؤْمِنِينَ » « 3 » بدين معنا اشعار دارد .
در اينجا ممكن است كسى بپرسد : اگر معناى آيه اين باشد ، آيا با عموم دعوت خاتم الانبياء ( ص ) منافات پيدا نمىكند ؟ مىگوييم : نه ، زيرا دعوت آن جناب هر چند جهانى بوده و ليكن مرحله به مرحله صورت مىگرفته ، اولين دعوتى كه كرد دعوت مردم در مراسم حج بود كه با انكار شديد مشركين مواجه شد . آن گاه از آن به بعد مدتى به طور سرى و پنهانى دعوت كرد ، و در مرحله سوم مامور شد عشيره و نزديكان خود را دعوت كند ، هم چنان كه آيه شريفه « وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ » « 4 » بدان اشاره دارد . و در مرحله چهارم مامور شد همه قومش را دعوت كند ، هم چنان كه آيه « فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ » « 5 » به آن اشاره دارد .
و در مرحله پنجم ، مامور شد به دعوت عموم مردم كه آيه « قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّه إِلَيْكُمْ جَمِيعاً » « 6 » و نيز آيه « وَأُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لأُنْذِرَكُمْ بِه وَمَنْ بَلَغَ » « 7 » ، به آن اشاره
هامش
( 1 ) سوره زخرف ، آيه 2 و 3 و 4 .
( 2 ) اگر آن را قرآنى غير عربى قرار مىداديم عربها مىگفتند : چرا آياتش روشن و شكفته نيست ، اين عجمى است يا عربى . سوره حم سجده ، آيه 44 .
( 3 ) اگر قرآن را بر بعضى نژادهاى غير عرب نازل مىكرديم و آن غير عرب ، آن را بر عربها مىخواند ، هرگز به آن ايمان نمىآوردند . سوره شعراء ، آيه 198 و 199 .
( 4 ) سوره شعراء ، آيه 214 .
( 5 ) حال به آنچه مامور شده اى قيام كن و از مشركين روى برتاب . سوره حجر ، آيه 94 .
( 6 ) بگو هان اى مردم به درستى من فرستاده خدا به سوى همگى شمايم . سوره اعراف ، آيه 158 .
( 7 ) اين قرآن بر من نازل شده تا شما را و هر كس را كه پيام من به او برسد انذار كنم . سوره انعام ، آيه 19 .