يعنى بعضى از شما قبلا مىميرد و به اين مراحل از عمر كه گفتيم يعنى مرحله بلوغ اشد ، و مرحله پيرى و ساير مراحل نمىرسد .
* ( « وَلِتَبْلُغُوا أَجَلًا مُسَمًّى » ) * - و تا برسيد به اجلى كه معين شده ، و اين آخرين مهلتى است كه به آدمى مىدهند و آن اجل حتمى است كه به هيچ وجه قابل تغيير نيست ، و اين اجل معين غايتى است كه شامل تمام مردم مىشود ، حال هر كسى هر چه عمر كرده باشد . و در جاى ديگر از چنين اجلى خبر داده ، مىفرمايد : « وَأَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَه » « 1 » ، و به همين جهت ديگر اين جمله را با كلمه « ثم » عطف نكرد ، تا از آن دو غايت مذكور در سابق متمايز شود .
* ( « وَلَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ » ) * - يعنى تا شايد شما حق را با نيروى تعقل - كه غريزه شما است - درك كنيد . و اين غايت خلقت انسان از نظر حيات معنوى او است ، هم چنان كه رسيدن به اجل مسمى ، غايت و نهايت زندگى دنيايى و صورى او است .
* ( « هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ . . . » ) *
يعنى خداى تعالى كسى است كه عمل زنده كردن و ميراندن از آن اوست ، و با اين عمل ، زندگان را از عالمى به عالمى ديگر منتقل مىكند . و هر يك از اين ميراندن و زنده كردن مبدءى است براى تصرفاتش به نعمتهايى كه با آن نعمتها بر آن كس كه تدبير امرش را مىكند تفضل نمايد ، چون هر يك از ميراندن و زنده كردن عالمى را به سوى آدمى مىگشايد كه در آن عالم از انواع نعمتهاى خدايى استفاده مىكند .
* ( « فَإِذا قَضى أَمْراً فَإِنَّما يَقُولُ لَه كُنْ فَيَكُونُ » ) * - تفسير اين جمله مكرر بيان شد .
بحث روايتى « 2 »
نقل شده ]
در الدر المنثور است كه : عبد بن حميد و ابن ابى حاتم به سند صحيح از ابى العاليه روايت كردهاند كه گفت : يهوديان نزد رسول خدا ( ص ) آمده ، عرضه داشتند : دجال كه در آخر الزمان ظهور مىكند از ماست و از خصائصش اين و اين است . و خيلى در باره او غلو كردند و امر او را بزرگ جلوه دادند و گفتند كه چنين و چنان مىكند .
خداى تعالى در پاسخ آنان اين آيه را فرستاد : « إِنَّ الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّه بِغَيْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْ إِنْ فِي صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌ ما هُمْ بِبالِغِيه » آن گاه در معنايش گفت : اينها به آنچه مىگويند
هامش
( 1 ) و اجلى كه نزد خدا معين شده است . سوره انعام ، آيه 2 .
( 2 ) به نظر مىرسد كه اين بحث روايتى مربوط به آيات 55 - 60 باشد كه در الميزان عربى اشتباها در اينجا قرار گرفته و ما به خاطر رعايت امانت از جابجايى آن صرفنظر كرديم . ناشر .