ايمان حبط و بىاجر مىشود ، هم چنان كه قرآن كريم در جاى ديگر فرموده : « وَمَنْ يَكْفُرْ بِالإِيمانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُه » « 1 » و آياتى ديگر نظير آن .
مؤمن آل فرعون در كوتاهترين عبارت ، تمامى اركان دين حق و سبيل رشاد را جمع كرده و آن اين است كه آدمى حياتى دارد پايدار و داراى قرار - بر خلاف حيات ناپايدار دنيا كه در آن حيات به آنچه در دنيا كرده جزا داده مىشود ، چه عمل زشتش و چه صالحش . و چون چنين است ، آدمى بايد عمل صالح كند و عمل زشت مرتكب نگردد . و براى مزيد بيان اين را هم اضافه كرد كه اگر كسى عمل صالح كند بدون حساب روزى داده مىشود .
* ( « وَيا قَوْمِ ما لِي أَدْعُوكُمْ إِلَى النَّجاةِ وَتَدْعُونَنِي إِلَى النَّارِ ) * . . . * ( الْعَزِيزِ الْغَفَّارِ » ) * از اين كلام برمىآيد كه گويا مؤمن آل فرعون بعد از سخنان و نصايح قبلىاش ، با دعوت مردم به پرستش آلهه ايشان روبرو شده و به جاى اينكه دعوت او را بپذيرند ، او را به پرستش خدايان خود دعوت كردهاند ، لذا در پاسخ گفته : من شما را به سوى نجات مىخوانم و شما مرا به سوى آتش ؟
ممكن است از وضع مردم كه به باطل جدال مىكرده . و بر شرك اصرار مىورزيدند ، چنين استنباط كرده كه مىخواهند اين طور بگويند و خلاصه زبان حالشان اين بوده ، لذا اين زبان حال را به ايشان نسبت داده و آن گاه اظهار تعجب كرده از اين كه با دعوت به حق او ، با دعوت به باطل خود مقابله كردند .
و بدين جهت گفت : اى قوم من ! چرا بايد چنين باشد كه من شما را به سوى نجات يعنى نجات از آتش دعوت كنم ، و شما مرا به سوى آتش بخوانيد ؟ در اينجا سؤال پيش مىآيد كه مؤمن مذكور مردم را به سوى سبب نجات دعوت مىكرد و مردم او را به سوى سبب آتش دعوت مىنمودند ، نه خود آتش ، پس به چه جهت او گفت من شما را به سوى نجات مىخوانم و شما مرا به سوى آتش ؟ جوابش اين است كه آوردن مسبب و اراده سبب متداول است . و يا براى اين است كه جزاى عمل به وجهى خود عمل است .
آن گاه به تفسير دعوت ايشان و دعوت خود پرداخته ، مىگويد : « * ( تَدْعُونَنِي لأَكْفُرَ ) * - شما مرا دعوت مىكنيد كه كفر بورزم » يعنى به خدا كفر بورزم و برايش شريكى قائل شوم كه علمى بدان ندارم ، يعنى دليلى ندارم كه دلالت كند بر اينكه آن چيز ، شريك خدا است و در نتيجه دعوتم مىكنيد كه بدون علم بر خدا افترا ببندم و اما من شما را دعوت مىكنم به
هامش
( 1 ) و كسى كه ايمان را قبول نداشته باشد ، اجر عملش حبط مىشود . سوره مائده ، آيه 5 .