« وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآياتِنا أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُونَ » « 1 » .
* ( « قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ » ) * گوينده اين فرمان - به طورى كه از سياق برمىآيد - خازنان دوزخند . و از جمله * ( « فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ » ) * برمىآيد كه اين فرمان در باره كفارى صادر مىشود كه از در تكبر آيات خدا را تكذيب كرده ، و با حق عناد ورزيدهاند .
* ( « وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَراً حَتَّى إِذا جاؤُها وَفُتِحَتْ أَبْوابُها » ) * در اين آيه بر خلاف آيه قبلى جواب « اذا » ذكر نشده ، و اين خود اشاره به آن است كه امر بهشت ما فوق آن است كه با زبان گفته شود و ما وراى هر مقياسى است كه اندازه اش را معين كند . و جمله * ( « وَفُتِحَتْ أَبْوابُها » ) * حاليه است ، يعنى تا آنكه به بهشت مىرسند ، در حالى كه درها برايشان باز شده . و منظور از جمله « خزنتها » ملائكه اى هستند كه موكل بر بهشتند .
و معناى آيه اين است كه : « سيق » به حركت وا مىدارند * ( « الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَراً » ) * كسانى را كه از انتقام پروردگار خود پرهيز داشتند دسته دسته به سوى بهشت * ( « حَتَّى إِذا جاؤُها » ) * تا آنكه بدانجا برسند ، در حالى كه « فتحت ابوابها » ، درهاى آن برويشان باز شود * ( « وَقالَ لَهُمْ خَزَنَتُها » ) * موكلين بهشت در حالى كه بهشتيان را استقبال مىكنند به ايشان مىگويند : * ( « سَلامٌ عَلَيْكُمْ » ) * شما همگى در سلامت مطلق خواهيد بود ، و جز آنچه مايه خشنودى است نخواهيد ديد . « طبتم » بعيد نيست كه اين جمله بيانگر علت اطلاق سلام باشد . * ( « فَادْخُلُوها خالِدِينَ » ) * اينك داخل شويد كه اثر پاكى شما اين است كه جاودان در آن زندگى كنيد .
* ( « وَقالُوا الْحَمْدُ لِلَّه الَّذِي صَدَقَنا وَعْدَه وَأَوْرَثَنَا الأَرْضَ . . . » ) *
گويندگان اين سخن - به گفته جمعى - مردم پرهيزگارند ، و مرادشان از وعده اى كه خدا به آنان داده بود ، آن وعده اى است كه در قرآن و در ساير وحىها كه به انبياى ديگر كرده بود مكرر آمده ، و متقين را وعده بهشت داده ، از آن جمله در قرآن عزيزش فرموده : « لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ » « 2 » و نيز فرموده : « إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتِ النَّعِيمِ » « 3 » بعضى « 4 » هم گفتهاند :
هامش
( 1 ) و كسانى كه كفر بورزند ، و آيات ما را تكذيب كنند ، آنان اهل آتش و در آن جاودانهاند .
سوره بقره ، آيه 39 .
( 2 ) براى كسانى كه تقوى پيشه كردند نزد پروردگارشان بهشتها است . سوره آل عمران ، آيه 15 .
( 3 ) مردم پرهيزگار نزد پروردگارشان بهشتهاى نعيم دارند . سوره قلم ، آيه 34 .
( 4 ) روح المعانى ، ج 24 ، ص 35 .