و كسانى كه از پروردگارشان مىترسند دسته دسته به سوى بهشت رانده مىشوند تا وقتى كه نزديك آن شوند درهايش گشوده مىشود و خازنانش به ايشان گويند سلام بر شما كه پاك بوديد پس براى هميشه داخل بهشت شويد ( 73 ) .
و گفتند حمد خدا را كه به وعده خود وفا كرد و زمين را به ارث در اختيار ما قرار داد تا در هر جاى بهشت كه بخواهيم منزل كنيم و چه خوب است اجر اهل عمل ( 74 ) .
و ملائكه را مىبينى كه پيرامون عرش مىچرخند و به حمد خدا تسبيح مىكنند و بين ايشان به حق داورى مىشود و گفته مىشود : الحمد للَّه رب العالمين ( 75 ) .
بيان آيات
فصلى است از آيات سوره زمر كه سوره با آن ختم مىشود ، و در آن خلاصه اى از آنچه از ادله مزبور در سوره استنتاج مىشود بيان كرده و سپس رسول خدا ( ص ) را مامور مىكند كه مشركين را مخاطب قرار دهد و بگويد : پيشنهادى كه عليه او كردند مبنى بر اين كه آن جناب هم خدايان ايشان را بپرستد ، جز جهل به مقام خداى تعالى منشاى نداشته . و تذكرشان دهد كه هم به او و هم به ساير انبياى قبل از او وحى شده كه اگر شرك بورزند ، اعمالشان بىنتيجه مىشود .
سپس خداى سبحان تذكر مىدهد كه مشركين آن طور كه بايد خدا را نشناختهاند ، و گر نه در ربوبيت خدا نسبت به ايشان شك و ترديد نمىكردند ، و غير از خدا را نمىپرستيدند ، و سپس خداى تعالى نظام بازگشت به سوى خود را كه همان تدبير معاد خلق است ، ذكر نموده و با بيانى جامع و كافى كه بيش از آن تصور ندارد ، توضيح داده ، و سوره را با حمد خود ختم مىكند .
* ( « اللَّه خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ » ) * اين همان حقيقتى است كه قبلا اعتراف مشركين را در باره اش ذكر كرد ، و فرمود :
« وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّه » « 1 » ، و اين اعتراف را زير بناى اين استدلال خود كه تدبير همه اشياء مستند به خدا است ، قرار داد .
و اين جمله در مقام زمينه چينى است براى همان مساله تدبير ، كه بعدا خاطر نشان
هامش
( 1 ) سوره زمر ، آيه 38 .