شنيدم كه فرمود : من دوست نمىدارم كه دنيا و آنچه را كه در آن است با آيه * ( « يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ . . . » ) * معاوضه كنم . پس مردى عرضه داشت : يا رسول اللَّه ! آيا اين آيه شرك را هم شامل مىشود ؟ رسول خدا ( ص ) سكوت كرد ، و سپس فرمود : نه ، شرك را شامل نيست « 1 » .
مؤلف : در اين روايت اشكالى است و آن اشكال در تفسير خود آيه گذشت ، كه گفتيم :
مورد آيه مساله شرك است و آيه مقيد شده به توبه .
و نيز در همان كتاب است كه ابن ابى شيبه ، و مسلم ، از ابى ايوب انصارى روايت كردهاند كه گفت : از رسول خدا ( ص ) شنيدم كه فرمود : اگر شما گناه نمىكرديد خداى تعالى خلقى مىآفريد تا گناه كنند ، و او بيامرزد « 2 » .
مؤلف : مغفرتى كه در اين حديث آمده با قيود و اسبابى كه براى مغفرت هست - مانند توبه و شفاعت - منافاتى ندارد .
و در مجمع البيان آمده كه بعضى گفتهاند : آيه * ( « يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا . . . » ) * در باره « وحشى » قاتل حمزه نازل شد . و آن ، هنگامى بود كه وى مىخواست مسلمان شود مىترسيد توبه اش قبول نشود . پس همين كه آيه نازل شد ، اسلام آورد . بعضى از صحابه پرسيدند : يا رسول اللَّه ! آيا اين آيه بخصوص در باره قبول توبه وحشى نازل شده ، و يا براى عموم مسلمين است ؟ فرمود : نه ، براى عموم مسلمانان است « 3 » .
و از كتاب سعد السعود تاليف ابن طاووس ، به نقل از تفسير كلبى آمده كه وحشى و جماعتى نزد رسول خدا ( ص ) پيام فرستادند ، كه چرا بايد ما از دين تو محروم باشيم ، هيچ مانعى براى ما نيست جز اينكه از كتاب تو شنيدهايم كه مىفرمايد : « هر كس با اللَّه خدايانى ديگر بخواند و قتل نفس و زنا كند اثر گناه خود را مىبيند . و در آتش جاودان است » و ما همه اين كارهاى زشت را كردهايم رسول خدا ( ص ) پيام فرستاد كه : « إِلَّا مَنْ تابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً » آن جماعت پيام دادند ممكن است ايمان بياوريم ، و توبه هم بكنيم ، ولى خوف داريم كه عمل صالح به جا نياوريم .
باز رسول خدا ( ص ) پيام فرستاد : « إِنَّ اللَّه لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِه وَيَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ » گفتند : مىترسيم كه داخل در مشيت قرار نگيريم . ايشان در
هامش
( 1 ) الدر المنثور ، ج 5 ، ص 331 .
( 2 ) الدر المنثور ، ج 5 ، ص 332 .
( 3 ) مجمع البيان ، ج 8 ، ص 503 .