تعالى به عقاب بر او واجب گشته ، آيا تو مىتوانى او را از آتش خلاص كنى و با آوردن » « * ( مَنْ فِي النَّارِ ) * » اكتفاء كرده ، از اينكه ضمير « تنقذه » را بياورد . و براى اينكه بيشتر شنونده را متوجه معنا كند ، استفهام را تكرار كرده .
بعضى « 1 » ديگر گفتهاند : « تقدير آيه » أفانت تنقذ من فى النار منهم « است ، يعنى آيا تو مىتوانى از ايشان آن كسانى را كه در آتشند نجات دهى ؟ چيزى كه هست ضمير » منهم « از آن حذف شده » . و اين وجه از همه وجوه نامربوطتر است .
* ( « لكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ غُرَفٌ مِنْ فَوْقِها غُرَفٌ مَبْنِيَّةٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ » ) * كلمه « غرف » جمع « غرفه » به معناى بالاخانه است . بعضى « 2 » گفتهاند : اين جمله در مقابل جمله * ( « لَهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ ظُلَلٌ مِنَ النَّارِ وَمِنْ تَحْتِهِمْ ظُلَلٌ » ) * كه در باره كفار است قرار دارد .
* ( « وَعْدَ اللَّه » ) * - يعنى خداوند به ايشان وعده داده اين وعده را . در نتيجه كلمه مزبور مفعول مطلق است كه به جاى فعل خود نشسته .
* ( « لا يُخْلِفُ اللَّه الْمِيعادَ » ) * - اين جمله از سنت خداى تعالى در وعده هايش خبر مىدهد و در عين حال دلهاى بندگان خود را خرسند مىسازد .
بحث روايتى
در تفسير قمى در روايت ابى الجارود ، از امام ابى جعفر ( ع ) آمده كه در ذيل جمله * ( « قُلْ إِنَّ الْخاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ » ) * فرموده : يعنى در نفس خود و اهلشان مغبون شدند « 3 » .
و در مجمع البيان در ذيل آيه * ( « وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوها وَأَنابُوا إِلَى اللَّه لَهُمُ الْبُشْرى » ) * مىگويد : ابو بصير از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود : شما ( پيروان مكتب اهل بيت ) همانها هستيد . و هر كس جبارى را اطاعت كند گويا او را پرستيده « 4 » .
هامش
( 1 و 2 ) مجمع البيان ، ج 8 ، ص 494 .
( 3 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 248 .
( 4 ) مجمع البيان ، ج 8 ، ص 493 .