* ( « قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّه مُخْلِصاً لَه الدِّينَ ) * . . . * ( أَوَّلَ الْمُسْلِمِينَ » ) * اين آيه به نحوى به اول سوره برگشت كرده ، كه مىفرمود : « إِنَّا أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللَّه مُخْلِصاً لَه الدِّينَ » و منظور از آن اين است كه كفار را به كلى از اينكه آن جناب انعطافى بخرج دهد مايوس كند تا ديگر طمعى به او نكنند و سخنى از ترك دعوت و سازگارى با شرك ورزيدن او به ميان نياورند ، و اين معنا در اول سوره « ص » و نيز در آياتى ديگر خاطرنشان شده است .
پس گويا در آيه مورد بحث مىخواهد بفرمايد : به ايشان بگو آنچه من بر شما تلاوت كردم كه بايد خدا را بپرستم و دين خدا را خالص كنم ، هر چند خطاب در آن متوجه من است ، و ليكن بايد متوجه باشيد كه اين صرف دعوت نيست كه من فقط شنونده اى باشم و مامور باشم كه خطاب خدا را به شما برسانم ، و خودم هيچ وظيفه اى ديگر نداشته باشم ، بلكه من نيز مانند يك يك شما مامورم او را عبادت نموده ، دين را براى او خالص سازم . باز تكليف من به همين جا خاتمه نمىيابد ، بلكه مامورم كه قبل از همه شما در برابر آنچه بر من نازل شده تسليم باشم ، و به همين جهت قبل از همه شما من تسليم شدهام ، و اينك بعد از تسليم شدن خودم به شما ابلاغ مىكنم . آرى من از پروردگارم مىترسم و او را به اخلاص مىپرستم ، و به او ايمان آوردهام ، چه اينكه شما ايمان بياوريد و يا نياوريد . پس ديگر طمعى به من نداشته باشيد .
پس اينكه فرمود : * ( « قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّه مُخْلِصاً لَه الدِّينَ » ) * اشاره است به اينكه آن جناب در اطاعت دستور خدا به اخلاص در دين و داشتن دين خالص مانند ساير مردم است .
و جمله * ( « وَأُمِرْتُ لأَنْ أَكُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِينَ » ) * اشاره است به اينكه در امرى كه متوجه من شده زيادتى است بر امرى كه متوجه همه شده است ، و آن زيادتى عبارت از اين است كه خطاب ، قبل از شما متوجه من شده ، و غرض از توجه آن به من قبل از شما اين است كه من اولين كسى باشم كه تسليم اين امر شدهام و به آن ايمان آوردهام .
بعضى « 1 » از مفسرين گفتهاند : لام در جمله « لان اكون » لام تعليل است ، و چنين معنا مىدهد : من به اين علت مامور شدهام كه اولين مسلم هستم ، بعضى « 2 » ديگر گفتهاند : « لام » زايد است ، هم چنان كه مىبينيم در آيه « قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ » « 3 » حرف لام نيامده .
هامش
( 1 و 2 ) تفسير منهج الصادقين ، ج 8 ، ص 82 . و روح المعانى ، ج 23 ، ص 250 .
( 3 ) من مامور شدهام اولين كسى باشم كه اسلام آورده . سوره انعام ، آيه 14 .