و در كافى « 1 » و علل الشرائع هر يك به سند خود از زراره از امام باقر ( ع ) روايت آوردهاند كه در ذيل جمله * ( « آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَقائِماً » ) * فرمود : منظور نماز شب است ، « 2 » .
و در كافى به سند خود از امام ابى جعفر ( ع ) روايت آورده كه در ذيل اين آيه از كلام خداى عز و جل كه مىفرمايد : * ( « هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الأَلْبابِ » ) * فرموده : ما هستيم كه داراى علميم و دشمنان مايند كه بىعلمند و شيعيان ما صاحبان خردند « 3 » .
مؤلف : اين مضمون به طرق بسيارى از امام باقر و صادق ( ع ) روايت شده ، و از باب تطبيق كلى بر مورد است ، نه از باب تفسير .
و در الدر المنثور است كه : ابن سعد در طبقات خود و ابن مردويه ، از ابن عباس روايت كردهاند كه در ذيل جمله * ( « أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَقائِماً » ) * گفته است : اين آيه در حق عمار بن ياسر نازل شد « 4 » .
مؤلف : نظير اين مضمون از جويبر از عكرمه نيز نقل شده . و از جويبر از ابن عباس نيز آمده كه گفت : اين آيه در باره ابن مسعود ، عمار ، و سالم مولاى ابى حذيفه نازل شده ، و از ابى نعيم و ابن عساكر از ابن عمر روايت شده كه گفت : عثمان بوده و روايات ديگرى آن را در باره اشخاص ديگرى دانستهاند . و همه اين روايات از باب تطبيق عموم آيه به مورد آن است ، نه اينكه آيه در خصوص موردى نازل شده باشد تا شان نزول اصطلاحى باشد ، چون اين سوره يك مرتبه و دفعتا نازل شده است ، ( ديگر معنا ندارد كه در باره همه نامبردگان نازل شده باشد ) . و در مجمع البيان آمده كه عياشى به سند خود از عبد اللَّه بن سنان از امام صادق ( ع ) روايت كرده كه فرمود رسول خدا ( ص ) فرمود : روزى كه نامه هاى اعمال باز مىشود و ميزان اعمال نصب مىگردد ، براى اهل بلاء نه ميزانى نصب مىشود ، و نه نامه عملى بازمىگردد ، آن وقت اين آيه را تلاوت فرمود : * ( « إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ » ) * « 5 » .
مؤلف : در الدر المنثور هم از ابن مردويه ، از انس بن مالك ، از رسول خدا ( ص ) روايتى نقل كرده كه در آن اين مضمون آمده « 6 » .
هامش
( 1 ) كافى ج 3 ، ص 444 ، ح 11 .
( 2 ) علل الشرائع ، ص 363 ، ح 8 .
( 3 ) كافى ، ج 1 ، ص 212 ، ح 1 .
( 4 ) الدر المنثور ، ج 5 ، ص 323 .
( 5 ) مجمع البيان ، ج 8 ، ص 492 .
( 6 ) الدر المنثور ، ج 5 ، ص 323 .