همين شكر را مىپسندد ، و اگر كفران كنيد همين كفران را برايتان مىپسندد . و اين معنا به طورى كه ملاحظه مىفرماييد بسيار سخيف و بىپايه و ساقط است ، و مخصوصا از نظر وقوعش در سياق آياتى كه بشر را به سوى خدا و شكر او دعوت مىكند .
علاوه بر اين ، انبيا - مثلا - داخل در شكرگزارانند ، و خدا شكر و ايمان را برايشان پسنديده ، و كفر را برايشان نپسنديده ، پس ديگر چه معنايى دارد كه دوباره تنها انبيا را نام ببرد و بفرمايد : * ( « وَلا يَرْضى لِعِبادِه الْكُفْرَ » ) * با اينكه قبلا يعنى در جمله * ( « وَإِنْ تَشْكُرُوا يَرْضَه لَكُمْ » ) * خشنودى خود را از انبيا در ضمن همه شكرگزاران اعلام كرده بود .
* ( « وَلا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى » ) * - يعنى هيچ كس كه خود حامل وزر ، و بار گناه خويش است ، بار گناه ديگرى را نمىكشد ، يعنى به جرم گناهى كه ديگران كردهاند مؤاخذه نمىگردد ، يعنى كسى به جرم گناهان مؤاخذه مىشود كه مرتكب آن شده باشد .
* ( « ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ إِنَّه عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ » ) * - يعنى اينهايى كه در باره شكر و كفران ذكر شد ، همه راجع به دنياى كسانى بود كه شكر و يا كفر مىورزيدند ، سپس شما را دوباره زنده مىكند و حقيقت اعمالتان را برايتان روشن ساخته و بر طبق آنچه كه در دلهايتان هست شما را محاسبه مىكند . و در معانى اين چند جمله در سابق مكررا بحث و گفتگو كرديم .
گفتارى در معناى خشم و رضاى خدا
« رضا » يكى از معانى است كه صاحبان شعور و اراده با آن توصيف مىشوند ، و به عبارتى وصف صاحبان شعور و اراده است ، ( هيچ وقت نمىگوييم اين سنگ از من راضى است ) و در مقابل اين صفت ، صفت خشم و سخط قرار دارد . و هر دو وصف وجودى هستند ( نه چون علم و جهل كه علم وجودى و جهل عدمى است ، و به معناى عدم علم است ) .
مطلب ديگر اين كه : رضا و خشنودى همواره به اوصاف و افعال مربوط مىشود ، نه به ذوات ، ( مثلا مىگوييم من از اوصاف و افعال فلانى راضيم ، و نمىگوييم من از اين گل راضى هستم ) . در قرآن كريم مىفرمايد : « وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا ما آتاهُمُ اللَّه وَرَسُولُه » « 1 » و نيز فرموده :
« وَرَضُوا بِالْحَياةِ الدُّنْيا » « 2 » .
هامش
( 1 ) و اگر ايشان خشنود باشند از آنچه خدا و رسول به ايشان داده . سوره توبه ، آيه 59 .
( 2 ) به زندگى دنيا راضى شدند . سوره يونس ، آيه 7 .