عبادتى ديگر بازداشته ، چيزى كه هست نماز در نظر وى مهمتر از آن عبادت ديگر بوده است .
بعضى ديگر از مفسرين گفتهاند : « ضمير در » توارت « به كلمه » خيل « برمىگردد و معنايش اين است كه : سليمان از شدت علاقه اى كه به اسبان داشت ، بعد از سان ديدن از آنها ، هم چنان به آنها نظر مىكرد ، تا آنكه اسبان در پشت پرده بعد و دورى ناپديد شدند » . ولى در سابق گفتيم كه : كلمه « عشى » در آيه قبلى ، مؤيد احتمال اول است ، و هيچ دليلى هم نه در لفظ آيه و نه در روايات بر گفتار اين مفسر نيست . « 1 »
* ( « رُدُّوها عَلَيَّ فَطَفِقَ مَسْحاً بِالسُّوقِ وَالأَعْناقِ » ) * بعضى « 2 » از مفسرين گفتهاند : ضمير در « ردوها » به كلمه « شمس » برمىگردد ، و سليمان ( ع ) در اين جمله به ملائكه امر مىكند كه : آفتاب را برگردانند ، تا او نماز خود را در وقتش بخواند . و منظور از جمله * ( « فَطَفِقَ مَسْحاً بِالسُّوقِ وَالأَعْناقِ » ) * اين است : سليمان شروع كرد پاها و گردن خود را دست كشيدن و به اصحاب خود نيز دستور داد اين كار را بكنند ، و اين در حقيقت وضوى ايشان بوده . آن گاه او و اصحابش نماز خواندند . و اين معنا در بعضى از روايات ائمه اهل بيت ( ع ) هم آمده .
بعضى « 3 » ديگر از مفسرين گفتهاند : ضمير به كلمه « خيل » برمىگردد ، و معنايش اين است كه : سليمان دستور داد تا اسبان را دوباره برگردانند ، و چون برگرداندند ، شروع كرد به ساق و گردنهاى آنها دست كشيدن و آنها را در راه خدا سبيل كردن . و اين عمل را بدان جهت كرد ، تا كفاره سرگرمى به اسبان و غفلت از نماز باشد .
بعضى « 4 » ديگر گفتهاند : ضمير به كلمه « خيل » برمىگردد ، ولى مراد از دست كشيدن به ساقها و گردنهاى آنها ، زدن آنها با شمشير و بريدن دست و گردن آنهاست ، چون كلمه « مسح » به معناى بريدن نيز مىآيد . بنا بر اين سليمان ( ع ) از اينكه اسبان ، او را از عبادت خدا بازداشتهاند خشمناك شده ، و دستور داده آنها را برگردانند ، و آن گاه ساق و گردن همه را با شمشير زده و همه را كشته است .
ولى اين تفسير صحيح نيست ، چون چنين عملى از انبيا سرنمىزند ، و ساحت آنان منزه از مثل آن است . هر بيننده و شنونده اى مىپرسد كه : اسب بيچاره چه گناهى دارد كه با شمشير به جان او بيفتى ، و قطعه و قطعه اش كنى ، علاوه بر اين ، اين عمل اتلاف مال محترم است .
هامش
( 1 و 2 و 3 و 4 ) مجمع البيان ، ج 8 ، ص 474 و 475 .