و مؤيد گفتار ما كه گفتيم « ظن » در اين مورد به معناى يقين و علم مىباشد اين است كه : استغفار و توبه داوود مطلق آمده ، و اگر كلمه مذكور به معناى معروفش مىبود ، بايد استغفار و توبه مقيد به آن صورت مىشد كه « ظن » با واقع مطابق درآيد ، يعنى واقعه مذكور به راستى فتنه بوده باشد ، و چون اين دو لفظ مطلق آمده ، پس ظن به معناى علم خواهد بود .
كلمه « خر » - به طورى كه « 1 » راغب گفته - به معناى افتادن و سقوطى است كه صداى خرير از آن شنيده شود ، و « خرير » به معناى صداى آب ، باد ، و امثال آن است كه از بالا به پايين ريخته شود . و كلمه « ركوع » - بنا به گفته راغب - « 2 » به معناى مطلق انحنا و خم شدن است .
و كلمه « انابه » به معناى رجوع است . و انابه به سوى خدا - به گفته راغب - « 3 » به معناى بازگشت به سوى اوست به توبه و اخلاص عمل و اين كلمه از ماده « نوب » است كه به معناى برگشتن پى در پى است .
و معناى آيه اين است كه : داوود ( ع ) بدانست كه اين واقعه امتحانى بوده كه ما وى را با آن بيازموديم و فهميد كه در طريقه قضاوت خطا رفته . پس ، از پروردگار خود طلب آمرزش كرد از آنچه از او سر زده و بىدرنگ به حالت ركوع درآمد و توبه كرد .
اكثر مفسرين « 4 » به تبع روايات بر اين اعتقادند كه اين قوم كه به مخاصمه بر داوود وارد شدند ، ملائكه خدا بودند ، و خدا آنان را به سوى وى فرستاد تا امتحانش كند - كه به زودى روايات آن از نظر خواننده خواهد گذشت و به وضع آنها آگاهى خواهد يافت - . ليكن خصوصيات اين داستان دلالت مىكند بر اينكه اين واقعه يك واقعه طبيعى ، ( هر چند به صورت ملائكه ) نبوده ، چون اگر طبيعى بود بايد آن اشخاص كه يا انسان بودهاند و يا ملك ، از راه طبيعى بر داوود وارد مىشدند ، نه از ديوار . و نيز با اطلاع وارد مىشدند ، نه به طورى كه او را دچار فزع كنند . و ديگر اينكه اگر امرى عادى بود ، داوود از كجا فهميد كه جريان صحنه اى بوده براى امتحان وى . و نيز از جمله « * ( فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلا تَتَّبِعِ الْهَوى ) * » بر مىآيد كه خداى تعالى او را با اين صحنه بيازموده تا راه داورى را به او ياد بدهد و او را در
هامش
( 1 ) مفردات راغب ، ماده « خر » .
( 2 ) مفردات راغب ، ماده « ركع » .
( 3 ) مفردات راغب ، ماده « نوب » .
( 4 ) تفسير قرطبى ، ج 15 ، ص 166 .