« سخرنا » باشد ، هم چنان كه در جاى ديگر از كلام خداى تعالى همين طور آمده ، و آن آيه « يا جِبالُ أَوِّبِي مَعَه وَالطَّيْرَ » « 1 » است كه در آن سخنى از تسبيح نرفته . و كلمه « عشى » به معناى شام و كلمه « اشراق » به معناى صبح است .
كلمه « ان » در جمله * ( « إِنَّا سَخَّرْنَا » ) * تعليل را مىرساند . و آيه شريفه با آياتى كه بدان عطف شده همه بيانگر اين معنا است كه داوود ( ع ) مردى نيرومند در ملك و نيرومند در علم ، و « اواب » به سوى پروردگار خويش بوده است .
* ( « وَالطَّيْرَ مَحْشُورَةً كُلٌّ لَه أَوَّابٌ » ) * كلمه « محشورة » از « حشر » به معناى جمعآورى به زور است ، و معناى جمله اين است كه : ما طير را هم تسخير كرديم با داوود ، كه بى اختيار و به اجبار دور او جمع مىشدند و با او تسبيح مىگفتند .
جمله * ( « كُلٌّ لَه أَوَّابٌ » ) * جمله اى است استينافى كه تسبيح كوه ها و مرغان را كه قبلا ذكر شده بود بيان مىكند ، و معنايش اين است كه : هر يك از كوه ها و مرغان « اواب » بودند ، يعنى بسيار با تسبيح به سوى ما رجوع مىكردند ، چون تسبيح يكى از مصاديق رجوع به سوى خداست . البته احتمال بعيدى هست در اينكه ضمير « له » به داوود برگردد . اين را هم بايد دانست كه تاييد خداى تعالى از داوود ( ع ) به اين نبوده كه كوه ها و مرغان را تسبيحگو كند ، چون تسبيحگويى اختصاص به اين دو موجود ندارد ، تمامى موجودات عالم به حكم آيه « وَإِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِه وَلكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ » « 2 » تسبيح مىگويند بلكه تاييدش از اين بابت بوده كه تسبيح آنها را موافق و هماهنگ تسبيح آن جناب كرده و صداى تسبيح آنها را به گوش وى و به گوش مردم مىرسانده ، - كه گفتار ما در معناى تسبيح موجودات براى خدا سبحان در تفسير آيه « 44 » سوره اسرى ، گذشت و گفتيم كه تسبيح آنها نيز به زبان قال است ، نه به زبان حال .
* ( « وَشَدَدْنا مُلْكَه وَآتَيْناه الْحِكْمَةَ وَفَصْلَ الْخِطابِ » ) * راغب مىگويد : كلمه « شد » به معناى گره محكم است ، وقتى گفته مىشود : « شددت الشيء » معنايش اين است كه : گره آن را محكم بستم « 3 » . بنا به گفته وى « شد
هامش
( 1 ) اى كوه ها و اى مرغان شما نيز با داوود تسبيح گوييد . سوره سبا ، آيه 10 .
( 2 ) هيچ چيز نيست مگر آنكه خدا را به حمد تسبيح مىگويد ، و ليكن شما تسبيح آنها را نمىفهميد . سوره اسرى ، آيه 44 .
( 3 ) مفردات راغب ، ماده » شد « .