خودش يك شبه روييد و يك شبه هم خشكيد ، آن گاه انتظار دارى كه من بر مردم نينوى آن شهر بزرگ و آن جمعيتى كه بيش از دوازده ربوه مىشدند ، ترحم نكنم ؟ و با اينكه مردمى نادان هستند ، دست چپ و راست خود را تشخيص نمىدهند ، آنان را و حيوانات بسيارى را كه دارند هلاك سازم ؟ « 1 » .
موارد اختلافى كه در اين نقل با ظواهر آيات قرآن هست بر خواننده پوشيده نيست ، مثل اين نسبت كه به آن جناب داده كه از انجام رسالت الهى شانه خالى كرده و فرار كرده است ، و اينكه از بر طرف شدن عذاب از قوم ناراحت شده ، با اينكه از ايمان و توبه آنان خبر داشته ، و چنين نسبتهايى را نمىتوان به انبياء ( ع ) داد .
حال اگر بگويى نظير اين نسبتها در قرآن كريم آمده ، در آيات همين داستان در سوره صافات نسبت « اباق » ( فرار ) به آن جناب داده و نيز او را « مغاضب » و خشمگين خوانده ، و در سوره انبياء به وى اين نسبت را داده كه پنداشته خدا بر او دست نمىيابد .
در پاسخ مىگوييم بين اين نسبتها و نسبتى كه در كتب عهدين به آن جناب داده فرق است ، آرى كتب مقدسه اهل كتاب يعنى عهد قديم و جديد سرشار از نسبت گناه و حتى گناهان كبيره و مهلكه به انبياء ( ع ) است ، ديگر جا ندارد يك مفسر در اين مقام برآيد كه نسبت معصيت را طورى توجيه كند كه از معصيت بيرون شود ، به خلاف قرآن كريم كه ساحت انبيا را با صراحت منزه از معاصى و حتى گناهان صغيره مىداند ، و يك مفسر چاره ندارد جز اينكه اگر به آيه و روايتى برخورد كه به وى چنين نسبتى از آن ، مىآمد ، آن را توجيه كند ، براى اينكه آياتى كه بر عصمت انبيا ( ع ) دلالت دارد ، خود قرينه قطعى است بر اينكه ظاهر چنين آيه و روايتى مراد نيست ، و بايد حمل بر خلاف ظاهرش شود ، و به همين جهت در معناى كلمه « اذ ابق » و نيز در معناى « مُغاضِباً فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ . . . » بيانى آورديم كه ديديد هيچ منافاتى با عصمت انبيا ( ع ) نداشت و حاصل آن معنا اين بود كه گفتيم كلمات حكايت حال و ايهامى است كه : فعل يونس ( ع ) موهم آن بود و خلاصه يونس ( ع ) نه از انجام ماموريت فرار كرد و نه از بر طرف شدن عذاب خشمگين بود ، ولى كارى كرد كه آن كار ايهامى به اين معانى داشت .
3 - خداى تعالى در چند مورد از قرآن كريم يونس ( ع ) را ستايش كرده . و در سوره انبيا ، آيه « 88 » او را از مؤمنين خوانده و در سوره القلم ، آيه « 50 » فرموده : او را « اجتباء »
هامش
( 1 ) تفسير روح المعانى ، ج 23 ، ص 148 .