پس معناى جمله * ( « أُولئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَعْلُومٌ » ) * اين است كه : ايشان رزقى خاص و معين و ممتاز از رزق ديگران دارند . پس معلوم بودن رزق ايشان ، كنايه است از ممتاز بودن آن ، هم چنان كه در آيه « وَما مِنَّا إِلَّا لَه مَقامٌ مَعْلُومٌ » « 1 » نيز اشاره به اين امتياز شده . و اگر در آيه مورد بحث با كلمه « اولئك » كه مخصوص اشاره به دور است ، به ايشان اشاره كرده ، براى اين است كه دلالت كند بر علو مقام ايشان .
و اما تفسيرى كه بعضى « 2 » از مفسرين براى آيه مورد بحث كردهاند كه : « مراد از » رزق معلوم بندگان مخلص « اين است كه : آثار مخصوصى دارد ، از آن جمله اين است كه : قطع و منع نمىشود ، منظره اى زيبا ، طعمى لذيذ و بويى خوش دارد » . و نيز آن تفسير ديگر كه گفتهاند : « 3 » « مراد اين است كه : وقت معلومى دارد ، چون كه آيه » وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُكْرَةً وَعَشِيًّا « « 4 » آن را افاده مىكند » . و نيز آن تفسير ديگرى كه بعضى « 5 » كرده و گفتهاند : « مراد از رزق معلوم بهشت است » . هيچ يك تفسير متقن و صحيح نيست .
از اينجا اين نكته نيز روشن مىشود كه اگر كسى جمله * ( « إِلَّا عِبادَ اللَّه الْمُخْلَصِينَ » ) * را استثنا از ضمير در « ما تجزون » بگيرد ، - همانطور كه در سابق هم اشاره كرديم - بى وجه نيست .
* ( « فَواكِه وَهُمْ مُكْرَمُونَ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ » ) * - كلمه « فواكه » جمع « فاكهه » است كه به معناى هر ميوه اى است كه به اصطلاح امروز به عنوان دسر خورده مىشود ، نه به عنوان غذا ، و اين آيه بيان همان رزق معلوم مخلصين است ، چيزى كه هست خداى تعالى جمله * ( « وَهُمْ مُكْرَمُونَ » ) * را ضميمه اش كرد تا بر امتياز اين رزق و اين ميوه از رزقهاى ديگران ، دلالت كند و بفهماند : هر چند ديگران نيز اين ميوه ها را دارند ، اما مخلصين اين ميوه ها را با احترامى خاص دارند ، احترامى كه با خلوص و اختصاص مخلصين به خدا مناسب باشد و ديگران در آن شريك نباشند .
و در اينكه كلمه « جنات » را به كلمه « نعيم » اضافه كرده باز براى اين است كه به همين احترام خاص اشاره كرده باشد . در تفسير آيه « فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّه عَلَيْهِمْ » « 6 » و نيز
هامش
( 1 ) سوره صافات ، آيه 164 .
( 2 و 3 ) روح المعانى ، ج 23 ، ص 85 .
( 4 ) و در بهشت روزى آنها صبح و شب مىرسد . سوره مريم ، آيه 62 .
( 5 ) تفسير روح المعانى ، ج 23 ، ص 85 .
( 6 ) پس آنان با كسانى كه خدا به آنها عنايت كامل فرموده محشور خواهند شد . سوره نساء ، آيه 69 .