ندارد دنبالش بفرمايد : و از هر طرف تيرباران مىشوند . پس به خاطر همين جمله بايد بگوييم :
عبارت قبلى كنايه است ، و صريح آن مراد نيست .
كلمه « ملأ » به معناى « اشراف » از هر قوم است ، آنهايى كه چشمها را پر مىكنند ، و « ملأ أعلى » همان ملائكه مكرمى هستند كه شيطانها مىخواهند به گفتگوى ايشان گوش دهند ، و آنها سكنه آسمانهاى بالا را تشكيل مىدهند ، به دليل اين آيه كه مىفرمايد : « لَنَزَّلْنا عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ مَلَكاً رَسُولًا » « 1 » .
و مقصود شيطانها از گوش دادن به ملأ أعلى اين است كه : بر اخبار غيبى كه از عالم ارضى پوشيده است اطلاع پيدا كنند ، مانند حوادثى كه بعدها در زمين رخ مىدهد و اسرار پنهانى كه آيه « وَما تَنَزَّلَتْ بِه الشَّياطِينُ وَما يَنْبَغِي لَهُمْ وَما يَسْتَطِيعُونَ إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ » « 2 » بدان اشاره دارد ، و همچنين آيه « وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّماءَ فَوَجَدْناها مُلِئَتْ حَرَساً شَدِيداً وَشُهُباً وَأَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْها مَقاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ يَسْتَمِعِ الآنَ يَجِدْ لَه شِهاباً رَصَداً » « 3 » و كلمه « قذف » در جمله « * ( وَيُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جانِبٍ ) * » به معناى تيراندازى است . و كلمه « جانب » به معناى جهت و ناحيه است .
* ( « دُحُوراً وَلَهُمْ عَذابٌ واصِبٌ » ) * كلمه « دحور » به معناى طرد و راندن ، و هم به معناى دفع است ، و اين كلمه مصدر است به معناى مفعول كه چون حال واقع شده منصوب شده است . و اين كلمه مصدر به معنى مفعول است يعنى اين شيطانها مدحور و رانده شده درگاه خدايند ممكن هم هست مفعول له و يا مفعول مطلق باشد . و كلمه « واصب » به معناى واجب و لازم است .
* ( « إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَه شِهابٌ ثاقِبٌ » ) * كلمه « خطفة » به معناى قاپيدن و چيزى را دزدكى ربودن است . و كلمه « شهاب » به معناى ستارگانى است كه در فضا به سرعت حركت مىكنند و نابود مىشوند و كلمه « ثاقب » از « ثقوب » است كه به معناى فرو رفتن و نفوذ چيزى در چيز ديگر است . و « شهاب » را از اين
هامش
( 1 ) هر آينه از آسمان فرشته اى نازل مىكرديم تا رسول برايشان باشد . سوره اسرى ، آيه 95 .
( 2 ) شيطانها نمىتوانند قرآن را نازل كنند ، و سزاوار اين كار نيستند ، چون ايشان از شنيدن ممنوعند . سوره شعراء ، آيه 209 - 212 .
( 3 ) ما شيطانها آسمان را لمس كرديم ( و بدان نزديك شديم ) ديديم كه پر از نگهبانان قهرمان ، و پر از تيرهاست ، با اينكه ما قبل از بعثت اين پيامبر همواره در آسمانها براى گوش دادن مىنشستيم ، ولى الآن هر كس گوش دهد خواهد ديد كه تيرها در آن كمين كردهاند . سوره جن ، آيه 8 .