« وَلَقَدْ رَآه بِالأُفُقِ الْمُبِينِ » « 1 » و نيز فرموده : « وَهُوَ بِالأُفُقِ الأَعْلى » « 2 » .
« * ( إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ ) * » مراد از « زينت » هر چيزى است كه به وسيله آن چيز ديگرى را آرايش دهند و زيبا سازند . و كلمه « كواكب » عطف بيان و يا بدل از زينت است . و در كلام خداى سبحان مساله زينت دادن آسمان دنيا به وسيله ستارگان مكرر آمده ، از آن جمله فرموده : « وَزَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ » « 3 » و نيز فرموده : « وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ » « 4 » و نيز فرموده : « أفَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّماءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْناها وَزَيَّنَّاها » « 5 » .
و اين آيات خالى از اين ظهور نيستند كه : آسمان دنيا يكى از آسمانهاى هفتگانه اى است كه قرآن كريم نام برده و مراد از آن همان فضايى است كه ستارگان بالاى زمين در آن فضا قرار دارند ، هر چند كه بعضى از مفسرين اين آيات را طورى توجيه و معنا كردهاند كه با فرضيه هاى هيات قديم موافق درآيد و بعضى ديگر آن را طورى توجيه كردهاند كه با فرضيه هاى هيات جديد منطبق شود .
* ( « وَحِفْظاً مِنْ كُلِّ شَيْطانٍ مارِدٍ » ) * مراد از « شيطان » افراد شرير از جن است و مراد از « مارد » فرد خبيثى است كه عارى از خير باشد . و كلمه « حفظا » مفعول مطلق براى فعلى است كه حذف شده و تقدير آن « حفظناها حفظا » است .
* ( « لا يَسَّمَّعُونَ إِلَى الْمَلإِ الأَعْلى وَيُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جانِبٍ » ) * كلمه « يسمعون » در اصل « يتسمعون » بوده و « تسمع » به معناى گوش دادن است . و اينكه فرمود : « شيطانهاى خبيث نمىتوانند به آنچه در ملأ أعلى مىگذرد گوش دهند » ، كنايه است از اينكه آنها از نزديكى بدانجا ممنوع هستند ، و به همين عنايت است كه عبارت مذكور صفت همه شيطانها شده ، و اگر اين معناى كنايه اى مراد نباشد و معناى تحت اللفظى منظور باشد و بخواهد بفرمايد : شيطانها به آنچه در ملأ أعلى مىگذرد گوش نمىدهند ، ديگر معنا
هامش
( 1 ) او را در افق روشن بديد . سوره تكوير ، آيه 23 .
( 2 ) او در افق بالاتر است . سوره نجم ، آيه 7 .
( 3 ) ما آسمان دنيا را با چراغهايى زينت داديم . سوره حم سجده ، آيه 12 .
( 4 ) به تحقيق كه ما آسمان دنيا را با چراغهايى زينت داديم . سوره ملك ، آيه 5 .
( 5 ) آيا نظر نمىكنند به آسمانى كه بالاى سرشان است ، چگونه آن را بنا كرديم و زينت داديم ؟ .
سوره ق ، آيه 6 .