مىكند كه گفتند : « وَما نَتَنَزَّلُ إِلَّا بِأَمْرِ رَبِّكَ » « 1 » پس معلوم مىشود متصدى آوردن وحى يك نفر نيست ، و نيز گفتند : « وَإِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ وَإِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ » « 2 » .
و اينكه يك جا وحى را تنها به جبرئيل نسبت مىدهد و در مواردى ديگر به جماعاتى از ملائكه ، منافات ندارد و نظير اين است كه : يك جا قبض ارواح را به خصوص ملك الموت نسبت مىدهد و مىفرمايد : « قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ » « 3 » و در جايى ديگر به فرشتگانى فرستاده از ناحيه خودش نسبت مىدهد و مىفرمايد : « حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْه رُسُلُنا » « 4 » و اين بدان جهت است كه اينان اعوان ملك الموت و ملك الموت رئيس ايشان است .
سؤال ديگرى كه ممكن است براى خواننده پيش بيايد ، اين است كه : چرا كلمات مخصوص به زنان را در باره ملائكه استعمال كرده و فرموده : « صافات » و « زاجرات » و « تاليات » و نفرموده : « صافون » و « زاجرون » و « تالون » و شايد همين تعبير دليل باشد بر اينكه مراد از اين سه كلمه ، ملائكه نباشند .
در جواب مىگوييم : اين تعبير ضررى به احتمال ما نمىزند ، براى اينكه : وقتى سخن از جماعتى به ميان آيد ، جايز است كه لفظ مؤنث را در باره آنان استعمال كرد ، چون كلمه جماعت مؤنث است و « صافات » و « زاجرات » و « تاليات » به اعتبار لفظ جماعت ، مؤنث آمده ، و مؤنث لفظى است .
از اول قرآن تا اينجا هيچ سوره اى با سوگند آغاز نشده بود و سوره صافات اولين سوره اى است كه با سوگند آغاز مىشود و خداى سبحان در كلام مجيدش به بسيارى از مخلوقات خود سوگند ياد كرده ، از قبيل آسمان ، زمين ، خورشيد ، ماه ، ستاره ، شب ، روز ، ملائكه ، مردم ، شهرها ، و ميوه ها ، و اين نيست مگر به خاطر شرافتى كه در آنها هست و آن شرافت اين است كه : مخلوق خدايند و خدا قيوم آنها است كه خود منبع و سرچشمه همه شرافتها و ارزشها است .
* ( « إِنَّ إِلهَكُمْ لَواحِدٌ » ) * خطاب در اين جمله به عموم مردم است . و سوگندهاى مزبور به خاطر همين جمله
هامش
( 1 ) ما ( به وحى ) نازل نمىشويم مگر به امر پروردگارت . سوره مريم ، آيه 64 .
( 2 ) ماييم كه همواره در صفيم ، و ماييم كه هميشه مشغول تسبيح هستيم . سوره صافات ، آيه 166 و 165 .
( 3 ) بگو شما را ملك الموت قبض روح مىكند ، كه موكل بر شما است . سوره سجده ، آيه 11 .
( 4 ) تا آنكه مرگ يكى از شما برسد ، و فرستادگان ما روح او را قبض كنند . سوره انعام ، آيه 61 .