است آشكار . آشكار بودن دشمنىاش هم از اين جهت است كه دشمن در دشمنى كردن خير كسى را نمىخواهد .
بعضى « 1 » از مفسرين گفتهاند : « مراد از عبادت شيطان ، پرستش خدايان دروغين است و اگر اين پرستش را به شيطان نسبت داده ، از اين جهت است كه : شيطان با تسويلات و جلوه دادنهاى خود ، اين عمل زشت را به گردن بتپرستان گذاشته » . ولى اين گونه تفسير كردن ، بيهوده خود را به زحمت افكندن است .
وجه اينكه چرا خداوند مجرمين را به عنوان بنى آدم خطاب كرده اين است كه دشمنى شيطان نسبت به مشركين ، به خاطر غرض خاصى كه به آنها داشته باشد ، نبوده ، بلكه به خاطر اين بوده كه فرزندان آدم بودند . و اين دشمنى در روز اول آن جا بروز كرد كه مامور به سجده بر آدم شد و زير بار نرفت و استكبار كرد ، نتيجه اش هم اين شد كه از درگاه خدا رانده شد از آن روز با ذريه آدم نيز دشمن گرديد و همه را تهديد كرد ، و به طورى كه قرآن حكايت كرده گفت : « أرَأَيْتَكَ هذَا الَّذِي كَرَّمْتَ عَلَيَّ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَه إِلَّا قَلِيلًا » « 2 » .
]
و اما آن عهدى كه خداى تعالى با بنى آدم كرد كه شيطان را عبادت و پرستش و اطاعت نكنند ، همان عهدى است كه به زبان انبيا و رسولان خود به بشر ابلاغ فرمود و تهديدشان كرد از اينكه او را پيروى كنند ، مانند اين پيام كه فرمود : « يا بَنِي آدَمَ لا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطانُ كَما أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ » « 3 » و نيز فرمود « وَلا يَصُدَّنَّكُمُ الشَّيْطانُ إِنَّه لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ » « 4 » .
ولى بعضى « 5 » از مفسرين گفتهاند : مراد از عهد مزبور عهدى است كه خداى تعالى در « عالم ذر » از انسانها گرفت و فرمود : « ألَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى » « 6 » و ليكن اگر به خاطر داشته
هامش
( 1 ) تفسير روح المعانى ، ج 23 ، ص 40 .
( 2 ) بگو بدانم ، آيا همين است كه او را بر من كرامت داده اى ؟ اگر مرا تا روز قيامت مهلت دهى ، فرزندان وى را جز اندكى مهار خواهم كرد . سوره اسرى ، آيه 62 .
( 3 ) اى بنى آدم زنهار ، كه ابليس فريبتان ندهد ، همانطور كه پدر و مادرتان را از بهشت بيرون كرد . سوره اعراف ، آيه 27 .
( 4 ) زنهار ، كه شيطان جلو راهتان را نگيرد كه او براى شما دشمنى است آشكار . سوره زخرف ، آيه 62 .
( 5 ) تفسير فخر رازى ، ج 25 ، ص 96 .
( 6 ) آيا من پروردگار شما نيستم ؟ گفتند : چرا . سوره اعراف ، آيه 172 .