* ( « وَإِنْ كُلٌّ لَمَّا جَمِيعٌ لَدَيْنا مُحْضَرُونَ » ) * لفظ « ان » در اينجا حرف نفى است . و كلمه « كل » مبتدا و تنوينش عوض از مضاف اليه است . و كلمه « لما » به معناى « الا » است . و كلمه « جميع » به معناى مجموع است . و « لدينا » ظرفى است متعلق به همان مجموع . و كلمه « محضرون » خبرى است بعد از خبر ، كه همان جميع باشد . بعضى « 1 » هم احتمال دادهاند صفت جميع باشد .
به هر حال معنا اين است كه : بدون استثناء همه شان دسته جمعى در روز قيامت براى حساب و جزا نزد ما حاضر خواهند شد . بنا بر اين آيه شريفه در معناى آيه « ذلِكَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَه النَّاسُ وَذلِكَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ » « 2 » مىباشد .
بحث روايتى
در مجمع البيان مىگويد : نقل مىكنند كه عيسى ( ع ) دو نفر از حواريين را به عنوان رسول به شهر انطاكيه گسيل داشت ، اين دو نفر وقتى به نزديكىهاى شهر رسيدند ، پير مردى را ديدند كه چند گوسفند خود را مىچرانيد ، و اين پير مرد همان حبيب صاحب داستان سوره « يس » است - رسولان عيسى ( ع ) بر او سلام كردند ، پير مرد از آن دو پرسيد : شما كى هستيد ؟ گفتند : ما رسولان عيساييم ، آمدهايم شما اهل شهر را دعوت كنيم به اينكه از پرستش بتها دست برداشته ، خداى رحمان را بپرستيد .
پير مرد پرسيد آيا با شما معجزه اى هم هست ؟ گفتند : آرى ما بيماران را شفا مىدهيم ، و كورى و برص را بهبودى مىبخشيم ، پير مرد گفت : من پسرى دارم كه سالها بسترى و مريض است ، رسولان گفتند : ما را به منزلت نزد او ببر ، تا از حال او مطلع شويم ، پير مرد رسولان را به خانه برد . رسولان دست بر بدن او كشيدند ، در دم شفا يافته به اذن خدا در حالى كه صحيح و سالم بود از بستر برخاست ، اين خبر در شهر پيچيد ، و خداوند به دست آن دو جمع كثيرى از بيماران را شفا داد .
مردم انطاكيه پادشاهى داشتند كه بت مىپرستيد ، چون خبر رسولان به گوش او رسيد
هامش
( 1 ) تفسير فخر رازى ، ج 26 ، ص 65 .
( 2 ) آن روز ، روزى است كه مردم در آن جمع خواهند شد . و آن روزى است مشهود . سوره هود ، آيه 103 .