وعده حسن عبارت است از وعده خداى تعالى به مغفرت و بهشت ، هم چنان كه خودش فرموده :
« وَعَدَ اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ » « 1 » و خداوند وعده خود را تكذيب نمىكند ، هم چنان كه باز خودش فرموده : « أَلا إِنَّ وَعْدَ اللَّه حَقٌّ » « 2 » .
و اينكه فرمود : * ( « كَمَنْ مَتَّعْناه مَتاعَ الْحَياةِ الدُّنْيا » ) * يعنى آن كسى كه ما از متاع زندگى دنيا برخوردارش كردهايم از آن وعده حسن محروم است ، براى اينكه به تمتع از متاع دنيا قناعت كرد ، دليل بر اين تقييد اين است كه در آيه شريفه ، بين وعده حسن و بين تمتيع و برخوردار كردن از متاع دنيا مقابله انداخته .
* ( « ثُمَّ هُوَ يَوْمَ الْقِيامَةِ مِنَ الْمُحْضَرِينَ » ) * - يعنى او در روز قيامت از احضار شدگان براى عذاب و يا براى سؤال و مؤاخذه است ، و كلمه « ثم - سپس » ، در اينجا ترتيب كلامى را مىرساند ، نه ترتيب وقوع در خارج را ، و اگر مطلب را با جمله اسميه آورد ، نه فعليه ، ( و نفرمود ما او را احضار مىكنيم ، و يا احضار مىشود ) ، براى اين است كه تحقق را برساند ، و بفهماند كه چنين روزى به طور مسلم خواهد رسيد ، هم چنان كه در جمله مقابلش نيز اسميه آورد ، و فرمود : * ( « فَهُوَ لاقِيه » ) * .
* ( « وَيَوْمَ يُنادِيهِمْ فَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكائِيَ الَّذِينَ كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ » ) * منظور از « شركاء » همان معبودهايى است كه مشركين در دنيا آنها را مىپرستيدند ، و اگر آن معبودها را « شركاء » خواند ، به خاطر اين است كه مشركين بعضى از شؤون خداى تعالى را از قبل خود به آنها داده بودند ، و به آنها نسبت مىدادند ، از قبيل پرستش و تدبير و تعبير به « نداء » در اين آيه شريفه اشاره است به دورى آنان از خدا و بى ياورى ايشان در روز قيامت .
* ( « قالَ الَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ رَبَّنا هؤُلاءِ الَّذِينَ أَغْوَيْنا أَغْوَيْناهُمْ كَما غَوَيْنا » ) * الهه اى كه مشركين آنها را شركاى خداى سبحان مىپنداشتند دو صنف بودند ، يك صنف بندگان گرامى خدا بودند ، از قبيل ملائكه مقرب ، و عيسى بن مريم ( ع ) و صنف ديگر ياغيان جن ، و گردنكشان انس ، كه ادعاى الوهيت كردند ، مانند فرعون و نمرود و غير آن دو ، و خداى سبحان هر كسى هم كه در باطل اطاعت شود ، ملحق به آنان كرده مانند ابليس ، و شيطانهايى كه قرين انسانها مىشوند ، و پيشوايان ضلالت ، هم چنان كه در باره
هامش
( 1 ) خدا به كسانى كه ايمان آورده ، و عمل صالح مىكنند ، مغفرت و اجر عظيم وعده داده . سوره مائده ، آيه 9 .
( 2 ) آگاه باشيد كه وعده خدا حق است . سوره يونس ، آيه 55 .