مؤلف : اين روايت را طبرى هم به چند طريق ديگر از غير ابن عباس نقل كرده « 1 » . و اين معنا را صدوق هم در كتاب عيون اخبار الرضا از حضرت رضا ( ع ) روايت كرده « 2 » ، ولى اشكالى كه در آن است اين است كه : اگر بگوييم آيه مورد استشهاد روايت مىخواهد اين معنا را برساند ، نظم سياق به كلى درهم مىريزد ، و ارتباط جمله هاى قبل از آن با جمله هاى بعد از آن به كلى فاسد مىشود .
و در كتاب بصائر به سند خود از محمد بن فضيل از ابى الحسن ( ع ) روايت كرده كه در ذيل آيه * ( « وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواه بِغَيْرِ هُدىً مِنَ اللَّه » ) * فرموده : يعنى كيست گمراه تر از كسى كه هواى نفسانى خود را دين خود بگيرد ، بدون اينكه دين را از ائمه هدى اخذ كند « 3 » .
مؤلف : نظير اين روايت را صاحب بصائر از معلى از امام صادق ( ع ) روايت كرده ، و اين مضمون از باب جرى و تطبيق جزئى بر كلى يا از مقوله بطن قرآن است ، نه اينكه آيه شريفه در خصوص مساله امامت نازل شده باشد « 4 » .
و در مجمع البيان در ذيل آيه * ( « الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ . . . » ) * ، گفته : اين جمله و ما بعد آن در باره عبد اللَّه بن سلام ، تميم دارى ، جارود عبدى ، و سلمان فارسى نازل شده ، چون اين چند نفر مسلمان شدند ، و بلا فاصله اين آيه در باره آنان نازل شد - نقل از قتاده است - « 5 » .
بعضى ديگر گفتهاند : در باره چهل نفر مسيحى نازل شد ، كه قبل از بعثت به رسول خدا ( ص ) ايمان آوردند ، سى و دو نفر از آنان اهل حبشه بودند ، كه با جعفر بن ابى طالب در مراجعتش از حبشه آمدند ، و هشت نفر ديگر از شام آمدند ، كه بحيراء ، ابرهه ، اشرف ، ايمن ، ادريس ، نافع ، و تميم ، از ايشان بودند .
مؤلف : رواياتى ديگر غير از اين روايت وارد شده ، باز در همان كتاب در معناى آيه * ( « وَيَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ » ) * ، گفته : بعضى گفتهاند يعنى با حلم ، جهل جاهلان را دفع مىكنند - نقل از يحيى بن سلام - و معنايش اين است : آزار مردم را به وسيله مداراى با مردم از خود دفع مىكنند ، و نظير اين معنا از امام صادق ( ع ) روايت شده .
هامش
( 1 ) تفسير طبرى ، ج 20 ، ص 45 .
( 2 ) عيون اخبار الرضا ، ج 1 ، ص 222 ط تهران ، حديث 30 ، باب 28 .
( 3 ) بصائر الدرجات ، ص 13 باب 8 .
( 4 ) بصائر الدرجات ، ص 14 .
( 5 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 259 .