يافتن به چيزى است ، و جمله مورد بحث حاليه است ، كه حال منافقين و آن دو طايفه ديگر را بيان مىكند ، و حاصل مجموع اين حال و آن صاحب حال ، اين مىشود كه اگر سه طايفه مذكور دست از فساد برندارند ، تو را عليه آنان مىشورانيم ، در حالى كه اين سه طايفه هر جا كه يافت شوند ملعون باشند ، و خونشان براى همه مسلمانان هدر باشد .
* ( « سُنَّةَ اللَّه فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّه تَبْدِيلًا » ) * كلمه « سنة » به معناى طريقه معمول و رايج است ، كه به طبع خود غالبا يا دائما جارى باشد .
خداى سبحان مىفرمايد : اين عذاب و نكالى كه به منافقين و آن دو طايفه ديگر وعده داديم و گفتيم كه تبعيدشان مىكنيم و خونشان را هدر مىسازيم ، سنتى است از خدا كه در امتهاى پيشين نيز جارى ساخته ، هر وقت قومى به راه فساد انگيزى و ايجاد فتنه افتادند ، و خواستند تا به منظور استفاده هاى نامشروع ، در بين مردم اضطراب افكنده ، تا در طغيان و سركشى بى مانع باشند ، ما آنان را به همين طريق گرفتيم ، و تو هرگز دگرگونى در سنت خدا نخواهى يافت ، پس در شما امت همان جارى مىشود كه در امتهاى قبل از شما جارى شد .
بحث روايتى
در كتاب فقيه آمده كه عمرو بن شمر ، از جابر ، از امام باقر ( ع ) روايت كرد كه در ذيل كلام خداى عز و جل * ( « ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ فَما لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَها فَمَتِّعُوهُنَّ وَسَرِّحُوهُنَّ سَراحاً جَمِيلًا » ) * فرموده : « متعوهن » معنايش اين است كه تا آن جا كه مىتوانيد به ايشان نيكى كنيد ، چون زن طلاق گرفته با نكبت ، وحشت ، اندوه بزرگ ، و شماتت دشمنان ، به خانه خود بر مىگردد ، و چون خدا خودش كريم و با حياء است ، اهل كرامت و حياء را دوست مىدارد ، و گرامىترين شما كسى است كه نسبت به همسر خود كرامت و بزرگوارى بيشترى داشته باشد « 1 » .
و در كافى به سند خود از حلبى ، از امام صادق ( ع ) روايت كرده ، كه در پاسخ اين مساله كه مردى همسرش را قبل از آنكه عمل زناشويى با وى انجام دهد طلاق داده ، فرمود : اگر مهرش را معين كرده ، نصف آن را بايد بدهد ، و اگر معين نشده ، بايد به مقدار پولى
هامش
( 1 ) الفقيه ، ج 3 ، ص 327 ، ح 2 .