« وَما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا لِيُطاعَ بِإِذْنِ اللَّه » « 1 » و آياتى ديگر نظير آن ، در مقام بيان آن است ، تفسير ضعيفى است براى اينكه گفتيم آيه مطلق است ، و همه شؤون دنيايى و دينى را شامل مىشود .
و همچنين آن تفسير ديگر كه گفتهاند « 2 » : مراد نافذتر بودن حكم آن جناب نسبت به حكمى كه مؤمنين عليه يكديگر مىكنند ، مىباشد هم چنان كه در آيه « فَسَلِّمُوا عَلى أَنْفُسِكُمْ » « 3 » منظور سلام كردن به يكديگر است ، پس به گفته اين مفسرين برگشت معناى آيه مورد بحث به اين است كه رسول خدا ( ص ) بر مؤمنين ولايت دارد ، ولايتى كه فوق ولايت آنان نسبت به يكديگر است ، كه آيه « وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ » « 4 » بر آن دلالت دارد اين قول نيز ضعيف است براى اينكه سياق با آن مساعد نيست .
* ( « وَأَزْواجُه أُمَّهاتُهُمْ » ) * - اينكه زنان رسول خدا ( ص ) مادران امتند ، حكمى است شرعى و مخصوص به آن جناب ، و معنايش اين است كه همانطور كه احترام مادر ، بر هر مسلمان واجب ، و ازدواج با او حرام است ، همچنين احترام همسران رسول خدا ( ص ) بر همه آنان واجب ، و ازدواج با آنان بر همه حرام است ، و در آيات بعد به مساله حرمت نكاح با آنان تصريح نموده و مىفرمايد « وَلا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْواجَه مِنْ بَعْدِه أَبَداً » .
پس تشبيه همسران رسول خدا ( ص ) به مادران ، تشبيه در بعضى از آثار مادرى است ، نه همه آنها ، چون مادر به غير از وجوب احترام و حرمت نكاح ، آثار ديگرى نيز دارد ، از فرزند خود ارث مىبرد ، و فرزند از او ارث مىبرد ، و نظر كردن به روى او جائز است ، و با دخترانى كه از شوهر ديگر دارد نمىشود ازدواج كرد ، چون خواهر مادرى آدمى است ، و نيز پدر و مادر مادر ، جد و جده آدمى است ، و برادرانش دايى ، و خواهرانش خاله انسان است ، ولى همسران رسول خدا ( ص ) به غير از آن دو حكم ، احكام ديگر مادرى را ندارند .
* ( « وَأُولُوا الأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ اللَّه مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُهاجِرِينَ ) * . . . * ( مَسْطُوراً » ) * كلمه « ارحام » جمع رحم است ، كه همان عضوى از زنان است كه نطفه شوهر را در
هامش
( 1 ) هيچ رسولى نفرستاديم مگر براى آنكه به اذن خدا اطاعت شود . سوره نساء ، آيه 64 .
( 2 ) روح البيان ، ج 7 ، ص 138 .
( 3 ) پس به خودتان سلام كنيد . سوره نور ، آيه 61 .
( 4 ) مردان و زنان مؤمن بعضى بر بعض ديگر ولايت دارند . سوره برائت ، آيه 71 .