زمينه چينى شده براى نهى بعدى ، يعنى نهى از اطاعت كافرين و منافقين .
در اين سياق ، كه سياق نفى است ، بين كفار و منافقين جمع شده ، و هر دو را ذكر كرده ، و از اطاعت هر دو نهى فرموده ، از اين معنا كشف مىشود كه كفار از رسول خدا ( ص ) چيزى مىخواستهاند كه مورد رضاى خداى سبحان نبوده ، منافقين هم كه در صف مسلمانان بودند ، كفار را تاييد مىكردند ، و از آن جناب به اصرار مىخواستند كه پيشنهاد كفار را بپذيرد ، و آن پيشنهاد ، امرى بوده كه خداى سبحان به علم و حكمت خود بر خلاف آن حكم رانده بوده ، و وحى الهى هم بر خلاف آن نازل شده بود .
و نيز كشف مىشود كه آن امر ، امر مهمى بوده ، كه بيم آن مىرفته كه اسباب ظاهرى بر خلاف آن مساعدت نكند ، و بر عكس ، بر وفق آن كمك كند ، مگر آنكه خدا بخواهد جلو آن اسباب را بگيرد ، لذا رسول خدا ( ص ) مامور شده از اجابت كفار نسبت به خواهششان خوددارى كند ، و آنچه به او وحى شده متابعت نمايد ، و از كسى نهراسيده و بر خدا توكل كند .
با اين بيان روايتى كه در شان نزول آيه وارد شده تاييد مىشود ، چون در آن روايت آمده كه عده اى از صناديد و رؤساى قريش ، بعد از داستان جنگ احد به مدينه آمدند ، و از رسول خدا ( ص ) امان خواستند ، و درخواست كردند كه آن جناب با ايشان و بتپرستى ايشان كارى نداشته باشد ، ايشان هم با او و يكتاپرستىاش كارى نداشته باشند ، اين آيه ها نازل شد كه نبايد دعوت ايشان را اجابت كنى ، و رسول خدا ( ص ) هم از اجابت خواسته آنان خوددارى نمود ، كه ان شاء اللَّه جريانش در بحث روايتى آينده خواهد آمد .
با بيانى كه گذشت وجه اينكه چرا دنبال آيه فرمود : * ( « إِنَّ اللَّه كانَ عَلِيماً حَكِيماً » ) * و نيز وجه تعقيب آيه مورد بحث به دو آيه بعد معلوم و روشن مىشود .
* ( « وَاتَّبِعْ ما يُوحى إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ إِنَّ اللَّه كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً » ) * اين آيه شريفه در حد خود عموميت دارد ، چون رسول خدا ( ص ) بايد از همه آنچه كه به وى وحى مىشود پيروى كند ، و ليكن از جهت اينكه در سياق نهى قرار گرفته ، و رسول خدا ( ص ) را امر مىكند به پيروى آنچه به وى وحى شده ، لذا مخصوص به مساله پيشنهادى كفار و منافقين است ، كه نتيجه پيروى آن اين است كه بر طبق آن عمل كند ، نه بر طبق خواسته آنان ، به دليل اينكه دنبالش فرمود : خدا به آنچه مىكنيد با خبر است .
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 409
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٠٩