بعضى « 1 » از مفسرين آيه را به فتح در جنگ بدر تفسير كردهاند ، چون در آن روز مشركين كه كشته شدند ، از ايمان ، بعد از كشته شدن خود بهره مند نگشتند . و بعضى از مفسرين آيه را به فتح مكه تفسير كردهاند ، ولى جوابى كه در آيه آمده با آن نمىسازد ، چون در جواب فرمود : بگو روز فتح ، ديگر ايمان آوردن كفار سودى به حالشان ندارد ، و ديگر مهلت داده نمىشوند ، و حال آنكه اگر كافرى در روز فتح مكه ايمان مىآورد ، ايمانش سود داشت .
مگر آنكه كسى بگويد اگر هم ايمان مىآوردند ، بدين جهت سود نداشت كه معاند حق بودند ، و بارها با رسول خدا ( ص ) جنگيدند ، و در خاموش كردن نور حق كوششها كردند ، و معلوم است كه ايمان چنين اشخاصى ايمان واقعى نيست ، بلكه نفاق و دورويى است ، ايمانى نيست كه در دلشان وارد شده باشد ، و دلهايشان را اصلاح كرده باشد ، در چنين وقتى چاره اى جز ايمان ندارند ، و به همين جهت مهلت داده نمىشوند .
ممكن هم هست كه مراد از فتح ، قضاى ما بين رسول خدا ( ص ) و امت باشد ، كه در آخر الزمان همانطور كه در تفسير جمله « وَلِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ » « 2 » گذشت ، عملى مىشود .
و به هر حال مراد از اين دو آيه اين است كه مشركين عجله مىكردند در آمدن فتح ، و حال آنكه اين فتح سودى به حال كفار ندارد ، هر چند كه در آن روز ايمان بياورند ، چون آن روز ، روزى است كه ايمان احدى نفعى به صاحبش نمىبخشد ، و عذاب مهلتشان نمىدهد .
* ( « فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَانْتَظِرْ إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُونَ » ) * در اين جمله به رسول خدا ( ص ) امر مىكند به اينكه از كفار اعراض كند ، و منتظر فتح باشد ، هم چنان كه كفار منتظر آن مىباشند ، چون كفار منتظر مرگ و يا كشته شدن رسول خدا ( ص ) بودند ، و كوتاه سخن ، اينكه منتظر بودند دعوت حقه اش به آخر نرسد و نيمه كاره از بين برود ، پس او هم منتظر باشد ، هم چنان كه آنان منتظرند ، تا خدا حق را بر باطل و محق را بر مبطل غلبه دهد .
از اين سياق بر مىآيد كه مراد از فتح ، فتح دنيوى است .
بحث روايتى
در الدر المنثور است كه ابن مردويه ، از ابن عباس روايت كرده كه گفت : رسول خدا
هامش
( 1 ) تفسير كشاف ، ج 3 ، ص 517 .
( 2 ) سوره يونس ، آيه 47 .